Meander * Eerder * Artikelen * Wisława Szymborska - Het Moment
 
Wisława Szymborska - Het Moment
Er is nog tijd genoeg…
door Peter Wullen

De Poolse dichteres Wisława Szymborska won in 1996 tot een ieders verbazing de Nobelprijs voor de Literatuur. Plots dook in de schijnwerpers van de literaire wereld een Poolse schrijfster op die, volgens het Nobelprijscomité althans, wereldniveau haalde en uit het niets leek te komen. In kennerskringen had men natuurlijk al lang van Szymborska gehoord. Maar voor het grote publiek was ze een nobele onbekende. Een eeuwigheid geleden - in ’83 om precies te zijn - verscheen bij De Lantaarn een onopvallende bloemlezing Gedichten in een samenstelling van Pim Sambeek.

Pas sinds de uitreiking van de Nobelprijs is de interesse voor haar werk echt gewekt. Ze bleef al die jaren in de belangstelling staan en er verschijnen her en der en met de regelmaat van een klok nog vertalingen en heruitgaves van haar werk in het Nederlands. Eén van de grote pleitbezorgers van het werk van Szymborska is de in 2004 overleden Nederlandse vertaler Gerard Rasch, die bekendheid verkreeg door zijn sublieme vertalingen van het werk van de Poolse schrijvers Zbigniew Herbert - sommigen fluisteren dat Herbert de Nobelprijs verdiende in plaats van mevrouw Wisi - en de fel gecontesteerde Czeslaw Milosz, die in 1980 - volgens anderen ook al geheel onverdiend - de Nobelprijs voor de Literatuur in ontvangst mocht nemen. In juli 2005 verscheen bij Meulenhoff de bloemlezing Einde en Begin met vertalingen van de gedichten van Szymborska door diezelfde Rasch.

De grande dame van de Poolse poëzie Wisława Szymborska werd geboren in 1923 in Kornik, niet ver van Poznan. Sedert 1931 leeft en werkt ze in Krakau. Na twee bundels, waarin ze het communisme verheerlijkte, brak ze in 1957 in Polen door met de meer persoonlijk getinte poëzie van Wołanie do Yeti (Roep naar de Yeti). Sindsdien publiceerde ze een vijftiental dichtbundels. Szymborska schrijft erg toegankelijke maar originele poëzie, die de alledaagse waarneming gebruikt om door te dringen tot de kern van het bestaan. De dichteres experimenteert niet zozeer met woorden, maar geeft een zo getrouw mogelijk beeld van de haar omringende werkelijkheid, waarin ze haar eigen reflecties over leven en dood verwerkt. Meestal vertrekt ze hiervoor vanuit subtiele gewaarwordingen, die ze door middel van haar poëzie een universeel karakter verleent.

De recentste bundel van Szymborska heet Het Moment en verscheen in 2002 in een tweetalige Pools-Engelse editie in Krakau onder de titel Chwila/Moment. Onderhavige vertaling komt uit de nalatenschap van vertaler Gerard Rasch en is een heruitgave uit 2003. Szymborska zelf? Die is intussen een stokoude maar nog springlevende en gevierde dichteres. Het leek echter of de erkenning en de Nobelprijs de dichteres bijna helemaal monddood gemaakt had. Bijna negen jaar duurde het voor Chwila/Moment uitkwam. Die lange publicatiestilte doet vrezen dat dit wel eens haar laatste dichtbundel zou kunnen zijn. Twee gedichten per jaar schrijven is immers niet erg veel.

In Het Moment bestrijkt Szymborska opnieuw haar bekende thema’s. De bundel telt in totaal maar 23 gedichten. Elk gedicht op zich is een soort filosofische verhandeling, waarin ze vanuit een particuliere gewaarwording een existentieel thema uitdiept. De onderwerpen zijn veeleer pessimistisch en handelen over vergane liefde en de naderende dood. De taal die Szymborska hanteert, is eenvoudig met toch een complexe, metafysische ondertoon. Dat levert fraaie, breekbare en zeer genietbare en begrijpbare poëzie op, die echter bijlange niet zo wereldschokkend is als het Nobelprijscomité ons zou willen doen geloven. Het Moment blijft in ons geheugen gegrift door het gedicht Enkele mensen, waarin ze een sublieme beschrijving geeft van een anonieme stroom vluchtelingen, door het aardige titelgedicht Het Moment, maar vooral door het bijzonder actuele gedicht Een foto van 11 september, waarin ze op een beklijvende en onnavolgbare wijze een beeld beschrijft van slachtoffers van 09/11, die uit de brandende WTC torens springen, en het onbegrijpelijke begrijpelijk verwoordt door deze mensen nog even een schijn van leven te gunnen in het kader van een gedicht.


Een foto van 11 september

Ze sprongen uit de brandende etages naar beneden -
een, twee, nog een paar
hoger, lager.

Een foto hield ze levend tegen
en bewaart ze nu
boven de aarde naar de aarde toe.

Elk van hen is nog een geheel
met een persoonlijk gezicht
en bloed dat goed verborgen is.

Er is tijd genoeg,
voor het haar om los te waaien,
voor de sleutels en het kleingeld
om uit de zakken te vallen.

Ze zijn nog steeds in het bereik van de lucht,
binnen de kring van de plekken
die net zijn opengegaan.

Ik kan maar twee dingen voor hen doen -
die vlucht beschrijven
en geen laatste zin toevoegen.



Wisława Szymborska – Het Moment
Meulenhoff, Antwerpen 2006; 48 blz.; € 9,90
ISBN 90 2907 732 8


[gepubliceerd: 16 juni 2006]
 
^