Meander * Eerder * De Dichter * Ingmar Heytze
 
Het Beste en De Rest
Young person's guide to Ingmar Heytze
door Maarten Gulden

Ingmar Heytze (1970), ooit door Gerrit Komrij omschreven als 'een dichter die weigert entertainment en helderheid als vloekwoorden te beschouwen', behoeft nauwelijks introductie. Voor wie hem niet kent: in november 2006 verscheen Het Beste en De Rest, een bloemlezing van twintig jaar poëzie - Het Beste van Heytze - met cd inclusief mp3-archief - De Rest. Voor het najaar van 2007 staat een nieuwe dichtbundel op stapel met de werktitel Niet inpakken.

Van Heytze verschenen zeven bundels, waarvan zes in de afgelopen tien jaar. Hij vond het eens tijd worden dat er een introductie op kwam, een soort young person's guide tot Ingmar Heytze. Die is er nu in de vorm van de bloemlezing Het Beste en De Rest. Een andere belangrijke reden is dat hij een cd met gesproken gedichten wilde uitbrengen. 'Ik heb veel geleerd van collega's als Tjitske Jansen, Hagar Peeters, Ramsey Nasr en Mustafa Stitou; zij brachten cd's uit als een soort extraatje bij de herdruk van een succesvolle bundel,' vertelt Heytze. 'Over het algemeen zijn het studiovoordrachten, waarbij de betreffende bundel wordt voorgelezen. Daardoor ben ik niet erg onder de indruk van het resultaat. Een dichtbundel heeft een andere spanningsboog dan een cd en voorlezen dien je mijns inziens voor een publiek te doen. Alle eerder genoemde dichters komen live veel beter tot hun recht dan in de studio', vindt Heytze, die besloot het anders aan te pakken. 'Het Beste heeft wél de spanningsboog van een voordracht de cd staat bijvoorbeeld ook niet tjokvol, maar beslaat slechts veertig gedichten die in 37 minuten te beluisteren zijn en hij is live opgenomen. Dat vergt veel meer organisatie vooraf en vooral meer productie en mixage achteraf dan een ochtendje voorlezen in een studio, maar ik denk dat het resultaat die inspanning rechtvaardigt.'

De Rest komt voort uit de voortdurende registratiedrang van Heytze: 'Ik maak al zeker twaalf jaar opnames van optredens, eigenlijk sinds daar betaalbare consumentenapparatuur voor is. Hierdoor heb ik vele tientallen uren aan interviews, optredens en repetities in mijn geluidsarchief en het beste materiaal vormt de basis voor De Rest.' Dit materiaal vulde hij aan met opnames van optredens op grote festivals, zoals de Nacht van de Poëzie en Poëzie in Carré, en radio-optredens voor de VPRO. Over het resultaat is Heytze zeer te spreken: 'Meer dan vijf uur aan hoogwaardige mp3's met mijn beste voordrachten en mijn samenwerking met muzikanten van de laatste tien jaar.' De toegevoegde waarde van een mp3-cd lijkt hem duidelijk. 'In feite heb je vijf cd's voor de prijs van één. Bovendien duurt Het Beste maar 37 minuten, wat betekent dat er nog een halve cd over was om multimedia op te zetten. Als je toch zo'n ding laat persen, waarom niet? Daarbij wijst De Rest vooruit naar de komende ontwikkeling in audioboeken waarom zou je een roman nog op tien cd's uitbrengen als straks echt iedereen een iPod heeft? Je kunt minstens tien uur voordracht kwijt op één hoogwaardige mp3-cd!'


Over de selectie voor Het Beste en De Rest vertelt Heytze het volgende: 'Van twintig gedichten wist ik zeker dat ze er hoe dan ook in moesten.' Er bleven daarna nog veertig gedichten over waaruit een selectie van twintig gemaakt moest worden. 'Na drie weken,' vervolgt hij, 'gaf ik toe dat ik er niet uitkwam en ik besloot een achttienkoppig meeleesteam in het leven te roepen. Dat bestond uit lezers van het eerste uur, collega-dichters, schrijvers, ex-vriendinnen, uitgevers en een aantal mensen die juist nog bijna niets van me gelezen hadden. Ik gaf hen de zestig gedichten te lezen en vroeg of ze bij elk gedicht konden aangeven of het 'zeker', 'misschien' of 'niet' in Het Beste opgenomen moest worden.' Elke keer dat iemand stemde om een gedicht 'zeker' op te nemen, kreeg dat gedicht twee punten. Elke keer dat iemand 'misschien' stemde kreeg het gedicht één punt, en elke keer dat iemand ervoor stemde om het gedicht 'niet' op te nemen, ging er één punt van de score af. De top tien zag er daarna als volgt uit: 1. Voor de liefste onbekende; 2. Projectie; 3. Aan de bruid; 4. Onder je bed; 5. Meisjesgenade; 6. Bericht aan de reizigers; 7. Nocturne, 8. Voor de verre prinses; 9. Utrecht voor beginners; 10. Vos onder ijs.
Alle gedichten uit Het beste zijn, op een paar uitzonderingen na, afkomstig uit de top veertig van het meeleesteam. Heytze: 'Er zijn enkele gedichten die weliswaar in de top veertig stonden, maar waar we in twee dagen geen goede opname van konden maken. Dat heb ik beschouwd als een negatief bloemleesadvies.'

Heytze voelt zich thuis in de wereld van de moderne media. Hij heeft niet alleen een bundel met een mp3-cd, maar benut ook de mogelijkheden die de radio biedt. Zo is hij Dichters des Giels. 'Ha!' lacht Heytze. 'Dat is meer een grapje dan iets anders. Ik geloof dat ik voor het eerst te gast was bij Giel toen er net wat reuring was rondom de Dichter des Vaderlands, dus toen werd ik in de uitzending tot Dichter des Giels gebombardeerd. In de praktijk betekent het, tot nu toe, dat ik één keer per jaar even aanleg in de studio, meestal als ik een nieuw boek uit heb. Wat ik mooi vind aan de show van Giel is dat hij werkelijk nagenoeg iedereen bereikt, dus ook heel veel mensen die normaal gesproken geen gedichten lezen of beluisteren. Dat je de kans krijgt om wat over poëzie te vertellen op de radio, betekent niet automatisch dat het iemand ene moer interesseert, maar ze laten me na afloop altijd de mailtjes en sms-jes zien die tijdens de uitzending binnen zijn gekomen: letterlijk tientallen enthousiaste berichten. Stel dat één op de honderd mensen die het leuk vonden de moeite nemen om een berichtje te sturen, dan heb je dus twee keer de grote zaal van Vredenburg werkelijk een plezier gedaan door een gedicht op de radio voor te lezen. Het kan minder op de vroege ochtend!'

Vaak wordt in diezelfde media zijn reisangst aangehaald. Op de vraag of hij daar niet moe van wordt, antwoord hij: 'Ja, maar dat heb ik mezelf op de hals gehaald door er een boek over te schrijven. Reacties van lezers vind ik altijd leuk, maar mensen die me nu nog staande houden en vragen hoe dat nou zo is gekomen met die fobie, verwijs ik graag door naar de boekhandel.' Door zijn reisangst is Heytze niet in staat in heel Nederland op te treden. Sinds kort is dat probleem opgelost; hij laat zijn gedichten in den lande voordragen door een acteur, die daar volgens Heytze zeer bekwaam in is: 'Bas Keijzer heeft zich in een korte eenakter van mij - Triësto - bewezen als een prima acteur. Hij kan werkelijk goed met de tekst omgaan. Ik laat hem volkomen vrij. Hij doet het geweldig: luister zelf maar...'



naar de gedichten van Ingmar Heytze


[gepubliceerd: 22 februari 2007]
 
^    >