Meander * Eerder * De Dichter * Wiel Kusters
 

Interview met Wiel Kusters
Frivoliteit in een poëzietraditie
door Maarten Gulden

Wiel Kusters heeft inmiddels een imposant oeuvre op zijn naam staan. Van recente datum is de dichtbundel Zielverstand, uit 2007, en in 2006 voltooide hij samen met Huub Beurskens In duizend kamers.

Kusters is lang geleden al in aanraking gekomen met poëzie: 'Ik ben rond mijn zestiende begonnen en op mijn achttiende gedebuteerd met drie gedichten in het literaire tijdschrift Contour van uitgeverij Sijthoff. Daar kreeg ik 3 x f 2,50 voor, dus het waren echte gedichten, bleek mij toen. Maar de eerste echte kennismaking met poëzie vond eerder plaats op de lagere school. Dat was in de derde of vierde klas, toen ik dus een jaar of tien was. Ik had een gedicht van Guido Gezelle uit het hoofd geleerd en dit voor de klas opgezegd: lekker die
"vreemde" woorden en klanken in mijn mond. Dat smaakte naar meer. Ik ben het voorlezen van gedichten altijd erg belangrijk blijven vinden.' Er is wel een en ander veranderd door de jaren heen. Kusters is zich steeds vrijer gaan voelen in de poëzie. 'Het voor mijzelf opheffen van het modernistische taboe op het rijm, in de bundel Kwelrijm, heeft daar zeker toe bijgedragen. En ook het schrijven van kindergedichten in de jaren tachtig.'


Foto: Frans Welters


Kinderpoëzie
In de onlangs gepubliceerde bloemlezing De Nederlandse Kinderpoëzie in 1000 en enige gedichten van Gerrit Komrij staan drie gedichten van Wiel Kusters. Wie in de bloemlezing bladert, kan zich niet aan de indruk ontrekken dat er veel gedichten in zijn opgenomen die geschreven zijn met een belerende verlichtingsdrang. Er staat nogal veel schoolmeesterachtige poëzie in. In tegenstelling tot de volwassen poëzie is de kinderpoëzie lange tijd moralistisch gebleven. Kusters was een van de dichters die de eens duidelijke grens tussen kinderpoëzie en volwassen poëzie heeft doen vervagen. Met zijn drie bundels met gedichten voor jonge lezers - Salamanders vangen, Het veterdiploma en Een beroemde drummer - heeft Kusters mede een verandering teweeggebracht in de Nederlandse poëziewereld. 'Ik maak, anders dan bijvoorbeeld Hans Andreus deed, geen principieel onderscheid tussen deze gedichten en mijn overige poëzie', legt hij uit. 'In de verzamelbundel Zegelboom. Gedichten en notities 1975-1989 vindt u ze dan zij aan zij. In de later verschenen bundel Velerhande gedichten staan eveneens gedichten 'voor kinderen' - de afdeling 'Klein liedboek' - en gedichten 'voor volwassenen' bij elkaar. Dat is nog nooit door iemand opgemerkt. Er is eigenlijk niets dat een goed kindergedicht onderscheidt van een gewoon goed gedicht. Hoogstens heb ik in mijn kinderpoëzie wel eens wat vaker dan in mijn overige gedichten geprobeerd mijn lezers aan het lachen te krijgen. Geen schaterlach natuurlijk, maar een glimlach. Ik zie kinderen graag lachen. Maar net zo goed heb ik ernstige thema's behandeld in gedichten voor kinderen.'
Over de bloemlezing van Komrij heeft hij zich nog geen oordeel kunnen vormen. 'Er is zeer laat aan mijn uitgever, Querido, en mij om toestemming tot overname gevraagd. Het boek was inmiddels al ter perse. En nú is het zo, dat ik nog altijd geen presentexemplaar heb ontvangen. Het zijn werkelijk geen manieren.'

Poëziekritiek
Kusters was jarenlang recensent bij het NRC Handelsblad en later de Volkskrant. De laatste tijd schrijft hij geen kritieken meer. 'Als ik nu over poëzie schrijf, is het meer essayistisch, niet zozeer beoordelend. Die neiging tot beoordelen had ik in mijn recensies toch al niet zo sterk. Ik probeerde de lezers van die recensies te interesseren voor gedichten, door met aandacht te lezen en daarover te schrijven. Uit die aandacht en uit de stijl van mijn stukken bleek dan wel mijn waardering. Het kon over zeer uiteenlopende vormen van poëzie gaan.' Over het algemeen is Kusters niet erg onder de indruk van poëzierecensies: 'De poëziekritiek in met name de NRC, de Volkskrant en De Groene vind ik heel beperkt van inzichten en bijzonder eenzijdig.' Er zijn wel recensenten van wie hij graag iets leest: 'Guus Middag, mijn "opvolger" bij NRC Handelsblad, was een hele goede en open criticus. Ook hij is eigenlijk steeds meer essayistisch dan kritisch gaan schrijven, zie zijn huidige poëzierubriek en de daaruit voortgekomen essaybundels. Hij maakt in zijn stukken de goeie muziek, vind ik.'

Au Pays du Tendre mosan
Kusters kreeg onlangs in een recensie in Meander het verwijt dat het leek of hij de bundel Zielverstand gevuld had met bijeengeraapte gedichten nadat hij zijn bureau had opgeruimd. 'Ik zou niet weten waar de recensent zo'n opmerking op baseert', verdedigt hij zich. 'Een bundel is een bundel, dat wil zeggen: zo'n boek of boekje is in de regel niet als een eenheid geschreven en behoeft ook niet van voor naar achter gelezen te worden. Er zit wel een samenhang scheppende thematiek in niet als een vooropgezet principe, maar als een uiting van de persoonlijkheid van de maker, die nu eenmaal zichzelf is. Ook als hij naar de vorm zeer uiteenlopende gedichten schrijft, zoals ik mij toesta om te doen, van parlando-gedichten tot meer gebonden vormen en ten slotte zelfs sonnetten toe. Zoals bijvoorbeeld ook een dichter als Jan Hanlo deed. Ik probeer voor mijzelf en voor de lezer de poëzie als het ware steeds weer opnieuw uit te vinden, mogelijk te maken. Het is steeds weer een avontuur. Maar ik weet dat dat in de loodzware Hollandse poëzietraditie not done is, dat men dat gemakkelijk als onserieus beschouwt of als een vorm van frivoliteit. Maar ik kom dan ook niet uit Holland, maar leef Au Pays du Tendre mosan, om de titel van een gedichtenbundel van Pierre Kemp te citeren.' Limburg betekent veel voor Kusters. Hij is geboren in Kerkrade, en woont en werkt in Maastricht. Dat maakt dat hij zich op een plezierige wijze een buitenbeentje kan voelen in dit kleine land. 'Mijn moedertaal is een taal die ik ook in Aken en Keulen en in het Duitstalige België kan spreken. Het Franse taalgebied, met Luik, is vijftien minuten hiervandaan. Ik leef in een menggebied van talen en culturen en voel me daarin en daardoor vrij van alle eng-Nederlands gekeutel.'


naar de gedichten van Wiel Kusters


[gepubliceerd: 17 november 2007]
 
^    >