Meander * Eerder * Interviews * Noa
 
Interview met Israëlische zangeres Noa
Blauw raakt blauw, raakt grijs, raakt bruin
door Sander de Vaan

Ze vertolkte de titelsong van Roberto Benigni's film La vita è bella, trad op in Olympia, het Witte Huis (voor onder anderen Bill Clinton, Ehud Barak en Yasser Arafat), de Carnegie Hall, het Romeinse Colloseum, en gaf acte de présence in Theater Carré en op het North Sea Jazz Festival. Toch is de Israëlische Noa, de artiestennaam voor de in 1969 in Tel Aviv geboren Achinoam Nini, nog steeds niet wereldberoemd in Nederland en Vlaanderen. In diverse andere landen ligt dat wel even anders. Neem Italië: daar trekt de zangeres met de kristalheldere stem jaar in jaar uit volle zalen. Sterker nog, onlangs werd ze er zelfs benoemd tot Cavaliere della Repubblica, de hoogste onderscheiding die de Italiaanse staat te bieden heeft.

De uit een joods-Jemenitische familie stammende Noa is een van die hedendaagse popmuzikanten die ook daadwerkelijk iets te zeggen hebben. Sinds jaar en dag maakt ze zich in binnen- en buitenland sterk voor allerlei humanitaire projecten en bovendien legt ze een meer dan warme belangstelling aan de dag voor literatuur in het algemeen en poëzie in het bijzonder. Zo zette Noa begin jaren negentig onder meer gedichten op muziek van de Hebreeuwse, van oorsprong Pruisische dichteres Leah Goldberg (1911-1970). 'Haar poëzie heeft mijn leven veranderd,' zegt Noa nu. 'Goldbergs teksten raakten een gevoelige snaar bij mij. Het begon met het gedicht 'Pines', om precies te zijn met het vers 'mijn wortels aan beide zijden van de zee'. Ik had het gevoel dat die tekst voor en over mij geschreven was. Daarna las ik meer van haar en raakte ik diep onder de indruk van haar prachtige, hartverscheurende beschrijvingen van leven en liefde, maar ook haar bitterheid, humor, vrouwelijkheid en intelligente levensbeschouwing spraken mij erg aan. In zekere zin werd ik smoorverliefd op haar...'

Pines (transliteratie van oorspronkelijke Hebreeuwse tekst)

Kan lo eshma et kol hakukiyah.
Kan lo yachbosh haets mitsnefet sheleg,
Aval betsel ha'oranim ha'eleh
Kol yalduti shekamah litchiyah.

Tsiltsul hamechatim: hayoh hayah ---,
Ekra moledet lemerchav-hasheleg,
Lekerach yerakrak kovel hapeleg,
Lilshon hashir be'erets nochriyah.

Ulai rak tsiporei-masa yod'ot -
Kshehen tluyot bein erets veshamaim -
Et zeh hake'ev shel shtei hamoladot.

Itchem ani nishtalti paamaim,
Itchem ani tsamachti, oranim,
Veshorashai bishnei nofim shonim

Pines (bewerkt door Noa):

Here I will never hear the blue-jay's song elated
Here a tree with wig of snow I will not find
But in the shade of all these solitary pines
All my childhood, reincarnated

The tingling of the needles is gone
Homeland I will call, a snowy distant dream
Greenish frost and ice enclose a mountain stream
A stranger's land, a foreign tongue in song

I remember those snow-capped mountains
And a song on F.M.93
Oh my darling, I have grown with you
But my roots on both sides of the sea

Perhaps only the migrating birds can ever know
As they're suspended beween the heavens and
The earth below
The pain I feel as I am torn

I have been planted and replanted with the pines,
And it is with them I have grown
But still my roots spread over-seas
In a dichotomy of home

Noa's belangstelling voor de dichtkunst beperkt zich overigens niet tot het werk van Goldberg. 'Ik ben dol op allerlei poëzie, vanwege de diepgang, het mysterie, de eerlijke, onopgesmukte taal en creatieve schoonheid. En - niet te vergeten - de witregels, want daar kan ik lekker wegdromen. Afgezien van Leah Goldberg bewonder ik ook E.E. Cummings (vooral 'not even the rain has such small hands') Pablo Neruda en Octavio Paz. En natuurlijk songwriters als Paul Simon ('some people never say the words I love you, it's not their style to be so bold, some people never say the words I love you, but like a child, are longing to be told'...), Joni Mitchell en Leonard Cohen (zijn tekst 'Halleluya' vind ik prachtig).'

Op tweejarige leeftijd emigreerde Noa met haar ouders naar New York om vijftien jaar later in haar eentje terug te keren naar Israël, waar ze haar dienstplicht vervulde als lid van een militaire entertainment-unit. Vervolgens ging ze muziek studeren aan de Rimon School. Daar ontmoette ze Gil Dor, een magnifieke, op het podium wat verlegen ogende gitarist met een sprankelend eigen geluid. 'Mijn kennismaking met Gil is van bijzonder groot belang voor mij geweest. We begonnen samen teksten en arrangementen te schrijven, op te treden en te dromen. Hij is mijn leraar, mijn psycholoog en filosoof, mijn belangrijkste raadgever en fan, en vooral ook een geweldige vriend.'
In de loop der tijd hebben Noa en Gil voortdurend contact gezocht met Palestijnse en andere Arabische kunstenaars om op hun eigen, muzikale wijze bij te dragen aan een vreedzame oplossing voor het conflict in het Midden-Oosten. In 2001 vertolkte Noa bijvoorbeeld op het World Economic Forum in New York een aangrijpende, drietalige versie van John Lennons 'Imagine' in het Hebreeuws, Arabisch en Engels met de vooraanstaande Algerijnse zanger Khaled. Noa: 'Het was een belangrijke gebeurtenis, omdat we eens te meer aantoonden dat we wel degelijk met elkaar kunnen communiceren. De reacties waren erg positief, ook in Israël zelf, maar helaas is er sindsdien weinig ten goede veranderd...'
Kort daarop bracht Noa haar cd Now uit, waarop ze samen met de Palestijnse zangeres Mira Awad de Beatles-song 'We can work it out' zingt. Hoewel ook dit duet geen verandering in de politieke situatie teweegbracht, is de Israëlische nog altijd positief gestemd over de toekomst: 'De enige oplossing ligt in een onderlinge dialoog, maar onze democratische vertegenwoordigers aan beide kanten moeten ook de moed hebben om een wezenlijke bijdrage aan het vredesproces te leveren. Helaas gaat dit echter ontzettend langzaam en daarom moeten wij in de tussentijd op een basisniveau blijven werken aan meer communicatie met elkaar. Eén op één dus, en dát werkt wel: er worden vriendschappen gesmeed en het onderlinge vertrouwen groeit gestaag. Maar zoals gezegd: zonder politieke steun in de rug zal er geen wezenlijke verandering plaatsvinden.'
Kan het Westen hier eigenlijk ook nog iets betekenen? Noa: 'Jazeker. Men zou de creatie van een platform voor dialoog tussen Israëli's en Palestijnen financieel kunnen steunen en mensen die bereid zijn het vredespad te bewandelen nadrukkelijk helpen en aansporen, zonder meteen met een beschuldigende vinger te wijzen of partij te kiezen.

Ook het Joodse verleden laat Noa - uiteraard - niet onberoerd. Toen Roberto Benigni haar benaderde om de titelsong voor zijn met een Oscar bekroonde film La vita è bella te zingen, twijfelde ze geen moment. 'Nicola Piovanni had de muziek gecomponeerd en stelde voor dat ik en Gil Dor de songtekst zouden schrijven omdat hij al jarenlang een fan van onze muziek was. Een klein wonder, een grote eer... La vita è bella is briljant. Ik moest bij menige scène huilen en onderschrijf de boodschap van de film volledig: geen enkele gruweldaad kan de schoonheid, de liefde, de lach en het licht van de menselijke geest uitvlakken.'
Dichten (en kunst) na Auschwitz hoeft dus niet - om met de filosoof Adorno te spreken - per definitie 'barbaars' te zijn? Noa: 'Nee, absoluut niet. Of het nu om poëzie, muziek, dans of een andere kunstvorm gaat: het zijn de enige 'medicijnen' waaruit onze gekwelde ziel hoop kan putten. De lange reeks boeken, songs, gedichten, schilderijen, dansen etc. die op de holocaust geïnspireerd zijn, vormen hiervoor het levende bewijs. Ik ben ervan overtuigd dat ze voor menig geknakte mensenziel een redding zijn geweest en dat dit ook in de toekomst zo zal blijven.'

Noa's eigen songteksten gaan vaak over de liefde - liefde voor het leven, de aarde, de medemens, een partner - en er kabbelt, stroomt, valt of klettert regelmatig water tussen de regels door. 'Wat wil je,' zegt Noa. 'Water is leven, dat zie ik in een woestijnachtig land als Israël iedere dag weer. Ik houd van water, ik drink het graag en zwem er al even graag in. Zie de regen, hoe hij bomen en bloemen zegent, stof en verleden wegspoelt, de dorst van de droeve aarde lest en ons hoop op een nieuw begin biedt.'
Een van Noa's in muzikaal opzicht meest pakkende songs is 'Blue touches blue' van het gelijknamige in 2000 bij Universal verschenen album. Ook hier speelt water een rol, want blauw raakt blauw, raakt grijs, raakt bruin - dat moeten haast wel zee en hemel zijn, toch? Noa: 'Inderdaad, zee raakt hemel, aan de horizon waar alles samenvloeit en alles mogelijk is. Ik schreef dit nummer tijdens een lange strandwandeling. Ik kwam net van de begrafenis van de vader van mijn beste vriend en voelde me heel verdrietig en tegelijkertijd heel contemplatief. Uit die filosofische stemming ontsproot dit nummer.'

Blue touches blue

Blue touches blue
Touches grey touches brown
I look down at my feet, they've been with me for years
I take one step for you and then two for myself
Oh, I need to be stronger
I need to be stronger

Blue touches blue
Touches black, then expands
All the tears and the years in the palm of my hand
Do you think you can tell me what's wrong and what's wronger?
I need to be stronger
I need to be stronger

I want to twist in your arms
Like a snake that's been charmed
Like a baby newborn with his arms groping out
I would shout but there's always a song and
I need to be stronger
I need to be stronger

Blue touches blue
I look down at my feet
I take one step for you
I need to be stronger

Blue touches blue
Touches gray, frothy white
Where my face is all blurred and reflecting the night
If I tell you I feel like a bird in the cold
And I need you to hold me?
I need you to hold me

Blue touches blue...

Binnenkort start Noa een uitgebreide tournee, die volledig in het teken van de jazzmuziek zal staan: 'Gil Dor en ik zijn echte jazzliefhebbers, vooral het klassieke repertoire van Ella Fitzgerald en Frank Sinatra spreekt ons bijzonder aan. In Noa sings jazz willen we een uitgebreide collectie traditionele jazz-nummers brengen, met Gil op gitaar, Yorai Oron op bass en Yaki Levi op drums. Ik ben erg benieuwd, want we hebben zoiets nog nooit eerder gedaan...'
Helaas zal de zangeres voorlopig niet in Nederland te zien en te horen zijn, omdat haar jazztournee haar in eerste instantie door het Mediterrane gebied zal voeren. Wanneer is ons land, waar ze in het verleden meerdere albums opnam, weer aan de beurt? Noa: 'Na onze zomertour gaan we verder werken aan een nieuw album dat we in 2008 tijdens een grote multi-mediashow in tal van landen gaan presenteren. Ik hoop natuurlijk van harte dat we bij die gelegenheid ook Nederland kunnen aandoen.'


[gepubliceerd: 16 juni 2007]
 
^