Meander * Eerder * Kort
 
[16 februari 2007]
Interview met Bart FM Droog, net terug uit Iran
Geen duivelshoorntjes
door Sander de Vaan

Dichter Bart FM Droog (Emmen, 1966) droeg afgelopen week op verschillende plaatsen in Iran zijn gedichten voor. Sander de Vaan interviewde hem over zijn bevindingen in een land waar poëzie bijzonder populair blijkt te zijn.


Foto: Andy Fox
Je bent net terug van een reis naar Iran. Voor de mensen die je weblog niet gevolgd hebben: wat heb je daar gedaan?
Met reisdocumenten gewapperd, gereisd, gegeten, geslapen, met veel interessante mensen gesproken, maar bovenal het Perzische en Afghaanse publiek kennis laten maken met Nederlandse poëzie en laten zien hoe je óók kan voordragen tijdens het eerste internationale poëziefestival aldaar.

Werden je verzen simultaan vertaald in het Farsi?
Nee, Mowaffk Al-Sawad en Mohammad Amin vertaalden een aantal gedichten uit het Nederlands naar het Arabisch. Een vertaler Arabisch-Perzisch - wiens naam ik nu even niet voorhanden heb - vertaalde die vertalingen weer naar het Perzisch/Farsi. Niet ideaal. Voor mijn volgende trip ga ik op zoek naar een vertaler die rechtstreeks uit het Nederlands naar het Perzisch kan vertalen.

Hoe reageerde het publiek op je poëzie?
Heel enthousiast. Ze vonden de Nederlandse klanken mooi en ze apprecieerden mijn mimiek. Na mijn optreden in Teheran werd er zelfs gelachen - iets wat die avond verder niet gebeurde. Mijn Srebrenica-vers, dat ik in 1995 schreef kort na de val van de enclave, had de grootste impact en leverde het meeste applaus op.

SREBRENICA

Lik de wonden uit geronnen bloed
in vette, vette plakken
struikel de strikdraden omver
over het volle, volle mijnenveld
waar zoeklichten als gretige vingers
de verlaten dorpen doorzoeken

zet je schrap in je schuttersput
duw de wanden ver uiteen
uit deze scène valt niet te vluchten

hopeloos verdwaald
verdwaald in deze dagen

(c) Bart FM Droog
(uit Deze dagen, Passage, 1998)

Dichter des Vaderlands Driek van Wissen vertoefde onlangs ook in Iran. Heb je daar nog iets van gemerkt onder de lokale poëzieliefhebbers?
Nee, maar Van Wissen trad tijdens zijn verblijf in Iran voor de Nederlandse gemeenschap op. Zie de KB-site voor een verslag van zijn verblijf aldaar.

De Irakese auteur Al Galidi zei kort geleden in Meander dat Irak 20 miljoen inwoners telt, van wie er 10 miljoen dichter zijn. Iran telt 68 miljoen Iraniërs, ligt het dichterspercentage daar op een vergelijkbaar niveau?
Dat durf ik niet te zeggen. Ik heb met een te klein aantal Perzen gesproken om zo'n generaliserende opmerking te maken. Wel heb ik gemerkt dat poëzie in Iran zeer populair is. Vrijwel elke Pers kent een aantal gedichten, vaak van klassieke Perzische dichters - Omar Khayyam, Hafez, Saadi, Rummi - uit het hoofd. Dat bleek bij de poëzieavonden. Als een Perzisch dichter zo'n klassiek vers voordroeg, scandeerde het publiek de tekst mee - dat heb ik in Nederland nog nooit zien gebeuren.

Zijn er Perzische dichters die je geraakt hebben met hun poëzie?
Ja, Hafez van Masshad. IJzersterke voordracht, waarbij hij zichzelf soms op de daf begeleidde. Wat een daf is, naast een ter ziele gegaan Zeverlands automerk? Een traditioneel Perzisch instrument, een soort groot uitgevallen tamboerijn, met tussen de vellen gedroogde bonen of zoiets, waardoor het geluid iets weg heeft van een snare-drum.

Heb je nog iets gemerkt van het feit dat je in een land te gast was dat volgens sommigen - en niet bepaald de meest machtelozen - deel uitmaakt van de 'as van het kwaad'?
Op het luchtafweergeschut op de luchthaven van Teheran na, nee, niet echt. De mensen waren supervriendelijk, hadden geen duivelshoorntjes op hun koppen groeien en ik zag zelfs een wagen met Amerikaanse vlag-stickers.

Je aankomst verliep trouwens wat hectisch, zo bleek uit je blog. Het wemelde er opeens van de Ibrahimi's. Hoe zat dat precies?
Ik had van te voren te horen gekregen dat ik op de luchthaven van Teheran opgewacht zou worden door ene meneer Ibrahimi. Later bleek dat deze Ibrahimi iemand anders gestuurd had, die Ali Usofi (uit te sptreken als Youssevi) heet. De man die ik aanvankelijk aanzag voor meneer Ibrahimi bleek een luchthavenhaai, uit op mijn geld. Maar dat is weer een heel ander verhaal.

Er was ook iemand die jou vroeg of je geloofde dat de holocaust echt had plaatsgevonden. Het klonk een beetje alsof iemand vraagt of je in Sinterklaas gelooft. Heb je het idee dat men daar werkelijk aan die massaslachting twijfelt?
Of 'men' daar massaal aan die vervloekte massaslachting twijfelt weet ik niet. Voor 'ons' in Europa is het onvoorstelbaar dat iemand ook maar durft te twijfelen aan dat dieptepunt in de menselijke geschiedenis. Maar dat iemand in Azië (of Afrika of Zuid-Amerika), die niets weet van Europa en die afhankelijk is van de informatie die via de staatsmedia wordt verspreid, aan de holocaust twijfelt valt te begrijpen. Waarom de machthebbers die twijfel propageren, is niet te begrijpen. Iran en Israël hebben meer gemeen met elkaar dan je in eerste instantie denkt: het zijn beide theocratieën en ze waren in het recente verleden met enige regelmaat geheime bondgenoten.

Heb je in Iran nog nieuwe inzichten gekregen over ons westerlingen en de westerse poëzie?
Voornamelijk dat we in het Westen even slecht over Iran geïnformeerd zijn als de Perzen over het Westen. En de westerse poëzie? Tsja, naar mijn mening bestaat die voor het gros uit bloedeloos woordgezemel. Maar dat vond ik al voor de Irantrip.

Waar moet het volgens jou in de poëzie dan wel om gaan?
Poëzie moet je raken. Poëzie over poëzie raakt me - uitzonderingen daargelaten - niet. Poëzie moet ook ergens over gaan, en bij voorkeur niet over tuinen, planten, meubels of andere obstakels. Ook zijn lange of brede verzen uit den boze. Het woord is 'gedicht', dus is een goed gedicht compact, ingedikt.

Kun je misschien een paar voorbeelden geven van mensen die niet tot die woordzemelaars behoren?
Ik ben blij dat je me niet vraagt om de namen van de woordzemelaars te geven - dat voorkomt een hoop geruzie. Poëzie die me raakt wordt onder meer geschreven door - en ik zal me hier tot de levende Zeverlandse dichters beperken: Menno van der Beek, Anneke Claus, Chrétien Breukers, Bart Chabot, J.A. Deelder, Piet Gerbrandy, Erik Jan Harmens, Ingmar Heytze, Tjitse Hofman, Francie van den Hurk, Diana Ozon (haar ruige liefdesverzen, niet het tuin- en natuurwerk), Vrouwkje Tuinman, Victor Vroomkoning en Menno Wigman.

Tot slot iets over een even bijzonder als lovenswaardig project van je. Eenzame Uitvaart heeft als doel begrafenissen van mensen die niemand hebben om voor hen te rouwen te laten begeleiden door een dichter. Intussen is jouw initiatief overgenomen door dichters in onder meer Amsterdam en Utrecht. Ben je tevreden over wat er tot dusver is bereikt?
Het Amsterdamse vervolg wordt met veel zorgvuldigheid geleid door F. Starik en daar ben ik zeer content mee. Bij wat er in Utrecht op dit gebied gebeurt heb ik zo mijn twijfels. Laat ik het erop houden dat men daar ietwat onnadenkend te werk is gegaan, waardoor de integriteit van dit project in gevaar gebracht wordt - reden om nog deze maand met de betrokken dichters aldaar om de tafel te gaan zitten.

Volg de verslagen van Bart FM Droog op zijn blog