Henk Knol is een moeilijke dichter, maar toch is zijn poëzie rijk aan betekenis. Knols taal is weerbarstig als het leven zelf en zijn verzen balanceren vaak op de rand van de verstaanbaarheid. Nog niet zo erg als bij iemand als Kees Ouwens, maar toch: je moet er als lezer moeite voor doen om in Knols universum thuis te raken. Een wereld waarin je wel op onverwachte plaatsen mooie details tegenkomt die deze inspanning rechtvaardigen.

Over 'Houdbaar stof' heeft Henk Knol lang gedaan: 10 jaar, na zijn debuut 'Toch maar de tuin geruimd' (1990), als je de als apart boekje uitgegeven cyclus 'Ander hooglied' (1994) niet meetelt. Jammer misschien voor zijn fans, maar het leverde in elk geval een kwalitatief hoogstaande bundel op. De gedichten in 'Houdbaar stof' zijn over de hele linie sterk en dragen duidelijk Knols signatuur. De worsteling van de dichter om zich staande te houden tegenover de harde werkelijkheid vindt hier en daar rust in een moment van troostvolle poëzie:


Zijn bloemen bloeien jaren door, alsof
hun kleur, vervloeid tot het voornaamste grijs,
velours werd; een veldboeket van houdbaar stof. (47)

Uit Knols poëzie spreekt een harde, bijna cynische vorm van nostalgie, die doet denken aan de romans van Jan Wolkers. Dood, rouw, vergankelijkheid, geloofstwijfel en lichamelijkheid zijn net als bij Wolkers de belangrijkste thema's. Alleen blijft bij Henk Knol het geloof ondanks alles overeind; een herschikking van de harde feiten leidt tot nieuw leven ('Nieuw landschap'). Bij de onderwerpen die Knol aansnijdt zijn het vooral de portretten die op mij de meeste indruk maken. Zijn beschrijvingen van schilderijen, foto's en landschappen - ongeveer tweederde van de inhoud - komen, mede door 't ontbreken van de beschreven objecten wat minder goed uit de verf. Maar ze zijn als poëzie zeker niet zwak; het is alleen een genre dat mij niet zo aanspreekt.

Even afgezien van de al genoemde moeilijkheidsgraad is ook het gebrek aan humor een minpunt aan Knols verzen. Sommige gedichten zijn wel erg zwaar. Gelukkig heeft Knol ook diverse gedichten opgenomen die een lichtere toets vertonen: de gedichten over kinderen, zoals 'Levend wit' en het fraaie 'Melktanden in luciferdoosje':


Het mooist verval is groei tegen de dood;
de wortels opgelost in bloeiend bloed.

Het wordt een lief kleinood, dit tempeltje van geest:
kiezel op roze watten, kroontjes van
elpenbeen, witter van vlees dan kokosnoot.
Je denkt: uit wat ik kwijtraak groei ik groot;

elk element moet van betekenis gemaakt
tot stelsel van glazuur dat aan de zenuw raakt.

'Houdbaar stof' is de tweede publicatie in de poëziereeks van Mozaïek, die van start ging met het fraaie debuut 'Vergezocht' van Menno van der Beek (zie Meanderkrant van 16 januari 2000). Hopelijk wordt deze reeks net zo'n waardevolle serie als de Zwaluwreeks waarin Knol indertijd debuteerde.


Henk Knol - Houdbaar stof
Mozaïek (Boekencentrum), Zoetermeer, 2000
ISBN 9023990242