Zuid-Afrikaans

In die tyd van uile
Chris Coolsma bespreekt een droombundel uit Zuid-Afrika


De debuutbundel van Sarina Dönges is voor een belangrijk deel de uitkomst van een zorgvuldige verkenning, zowel speels als ernstig, van het wezen van de droom. De verkenning strekt zich uit tot het gebied van halfbewustzijn en onbewustzijn, ja zelfs van de dood. Dönges doet verslag van gevoelig en aandachtig kijken, van zorgvuldig onderzoek. Ze knoopt aan het dichterstapijt voort door de vele verwijzingen, citaten en commentaren. Deftiger gezegd: de bundel is rijk aan intertekst. Niet alleen omdat ik de bundel wilde bespreken droeg ik haar een tijd met me mee. Dönges bereikt wat je als schrijver altijd hoopt te bereiken: het boeien van de lezer. Misschien is het een bundel die vooral vrouwen zal aanspreken. Dat zou jammer zijn, want er valt juist door mannen veel uit op te steken.


In het gedicht 'Drome' tast ze de betekenis en aard van dromen af. In mijn vertaling:



In de daarop volgende gedichten voegt ze er vele originele gezichtspunten en vondsten aan toe.

In 'Droomvrug': die nag pluk my drome/ uit die slaapboom. /dis nog niet ryp nie, nag/'n droom moet swel/ soos die maanvrug, soos die oë van uile.../wag tot dat die sterre/ van sweefstokke tuimel. (Dromen groeien als vruchten in de nacht, als ogen van uilen, ze moeten pas geplukt worden als ze rijp zijn, wacht tot de sterren van hun trapezes tuimelen.)
In 'Droom van die vlinder': in drome kan jy vervel/uit die gedaante/ van menswees wissel/ soos ek, Chuang Tzu./uit die kokon van slaap/ styg 'n vlinder op/ en ek sterf af.../ledemate en bankbalanse, /die swaar vleesdinge/waarvan gevlerktes vry is... (In dromen kun je je menselijk wezen en het aardse achter je laten als de cocon van een vlinder en opstijgen, vrij als een vlinder...)

En in 'Ekspressionis', waarin dromen wordt vergeleken met schilderen:



Maar ze gaat verder dan het duiden van dromen. Dromen zijn een oefening voor de dood, zo haalt ze Plato aan. In 'Oë in die dood' onderzoekt ze het verdwijnen van het leven uit de ogen:



De sterkste gedichten vind ik die, waarin intelligente observaties en gepassioneerde gevoelens zijn gecombineerd. Vaak gaan ze over liefde en verlies, waarbij de taal soms bijbels gekleurd is:



In 'Medea' beschrijft ze de reactie van de bedrogen vrouw:



Ik hoef nauwelijks te wijzen op de wraakzuchtige klank van de k in dit gedicht, op de verwijzingen naar de mythologie, op de mooie vondst in de laatste regel waarin toegeklip zowel dichtgeklapt als versteend kan betekenen.

Knap, ontroerend en nooit sentimenteel zijn de 'brieven' vol ingehouden woede aan God, 'hoogleraar in de pijn- en letselkunde' over het sterven van een vriend en over het Downsyndroom. Dat geldt ook voor het gedicht over een autistisch meisje waarmee ik deze bespreking van een van de beste recente Zuid-Afrikaanse dichtbundels besluit:



(klankdig = klankdicht, gesloten voor klanken; beeldsaai = beelden zaaiend; dowe oë = dove ogen; verhoog = podium)


Sarina Dönges - In die tyd van uile
Uitg. Protea Boekhuis, Pretoria 2004
70 blz.; ca € 9,-
ISBN 1 86919 046 7