G.M. Berelaf – Het Harnas

door Yves Joris


Op de cover van G.M. Berelafs Het Harnas worden in Warhol-stijl vier foto's op de lezer losgelaten: een glas-in-loodraam, een anonieme menigte, een individu op weg naar nergens, een wolkenkrabber met ramen die een kruis vormen. Veel symbolen tegelijk om mee te debuteren.

Harnas en kruis? Glas in lood? Kerkelijke sfeer. Een eenzame man? Iemand die predikt en de anonieme massa die niet wil horen? Hier ligt een bundel voor mij die zich niet een twee drie laat lezen. Het harnas is een waarschuwing: het is nodig om het geheel in een keurslijf te houden.

De achterflap is een 'spielerei an sich'. In plaats van de normale vorm met gegevens over auteur, vroeger werk, eventuele verwijzing naar andere recensies, hebben we hier de placeholder met aanwijzingen hoe deze tekst op te stellen, slechts summier met persoonlijke gegevens aangevuld. Hij laat niet in zijn kaarten kijken en speelt blufpoker met zijn lezers.

Berelaf een mathematische dichter noemen zou te ver voeren, maar de bundel kent een strakke opdeling van gedichten en thema's. Ten eerste voert hij een drieledige splitsing door op maatschappelijk vlak: via de buitenwereld waarin de anonieme mens op weg is naar nergens (mens náást mens in plaats van mens mét mens), zal hij via de liefde (zonder zich te bezondigen aan tranerige pathetiek) in het volgende deel overgaan tot het diepere ik van het individu met als centrale thema's schuld, wroeging en geweten.



Dit openingsgedicht laat zich op verschillende niveaus lezen. Het gaat zowel over een persoonlijk leven als over leven in het algemeen. Het gaat over tijd en de beleving ervan (slippend als februari's in schrikkeljaren). Het gedicht beweegt, in dubbelspiraal, de aarde om zichzelf, de aarde om de zon. De wereld ontstaat en splitst zich op: in het Oosten werkt de mens. De auteur laat de werkende mens samenvallen met de opkomende zon. Ook de tijd laat zich hier tweeledig vatten: de menselijke en de historische tijd. Kinderen en kleine dieren hebben een snellere hartslag en wellicht daardoor ervaren ze de tijd al op een andere manier dan volwassenen. De lauwere zeeën staan voor de berusting van de volwassene die zelfs tot in de derde strofe niet onder ogen durft zien dat zijn tijd maar beperkt is. Vlieg naar het Oosten en de tijd zal je vergezellen, vlieg naar het Westen en hij zal even stilstaan: tijd als subjectieve ervaring.

Dat Berelaf ook een lichte toon kan aanhouden bewijst het hoofdstuk Maliënkolder. De dichter speelt weer met taal, want niet alleen is een maliënkolder een onderdeel van het harnas (letterlijk, maar hier ook figuurlijk), hij legt de nadruk op kolder in deze cyclus van acht gedichten.



De dichter beklaagt zich over het gebrek aan persoonlijke verantwoordelijkheid. Mensen verlangen dat de staat alles voor hen regelt. Een leven veranderen wordt niet meer dan het invullen van het juiste formulier. Zelfs daar wordt geen eigen initiatief van de aanvrager verlangd: teken waar u wilt, de stippellijnen gelden niet voor u, maar verwijt ons dan ook niets, als het verkeerd loopt.

Met Het Harnas heeft de Eindhovense dichter G.M. Berelaf een ijzersterk debuut afgeleverd. In dit werk bewijst hij dat hij meerdere poëtische genres aankan en dat hij niet vies is om heilige huisjes met de grond gelijk te maken.

G.M. Berelaf - Het harnas
Uitg. Opwenteling, Eindhoven 2004
72 blz.; € 9,-
ISBN 90 6338 145 X
www.opwenteling.nl