"Ik lees in het bijbelboek Psalmen
en herinner mij hoe mooi Twente is."

'Over het verlangen naar een sigaret', de nieuwe Kopland, is een fraaie bundel. Perfect vormgegeven (de eerste druk zelfs gebonden), met de kwaliteitsgedichten waar de naam Kopland garant voor staat. Diepe verlangens, zoals "het verlangen naar die gelukkige tijd dat je nog rookte", zijn ondoorgrondelijk omdat ze nergens over gaan, schrijft Kopland op pagina 21. Ze vormen een lege plek in je hoofd waarin je kunt verdwijnen, staat in het gedicht 'Boer met zijn dieren' op de pagina ernaast. Ook het oeroude gevoel van de religie valt volgens Kopland in deze categorie: "God kan ondoorgrondelijke dingen met ons doen / dankzij het feit dat hij niet bestaat".

BEEK

Je staat ergens, aan de oever van een beek,
om je heen een paradijselijk dal,
wallen met kleine eiken, uitbundig bloeiend gras,
en aan je voeten gaat het water,
oud, heel stil water - zo langzaam,
het is alsof het aarzelt, niet wil
dat het voorbij gaat.

Rutger Kopland dicht over heel oude gevoelens, zoals geboorte, liefde, hemel, jeugd, nostalgie, weemoed, moedertaal en eenzaamheid. "(H)oeveel van wat er in ons leeft is ouder / dan wij, hoeveel daarvan zal ons overleven" (in het gedicht 'Tijd'). Herhaaldelijk gebruikt hij daarbij in deze bundel schilderijen, prenten en beelden als referentiepunt. Werk van kunstenaars als Charlotte Mutsaers, Frans de Jong, Klaas Gubbels, Co Westerik, Igor Mitoraj en Jeroen Henneman. Ook de ziel komt aan bod, met name in het lange gedicht 'De chemie van de ziel'. De "harde wetenschap" heeft het fysieke bestaan van herinneringen in ons hoofd niet kunnen aantonen: "de beeldschermen bleven leeg". Dus bestaat er - imaginair - zoiets als de ziel, en poëzie, en wellicht ook religie.

Kopland weet emoties pregnant te verwoorden. "Gevoelens worden opgeroepen door de wijze waarop je de wereld beschrijft, en misschien nog wel meer door de wijze waarop je denken beschrijft... en het is dan aan de lezer om daarmee aan de gang te gaan," zei hij ooit in een interview met Johan Diepstraten en Sjoerd Kuyper (4.11.1978, opgenomen in 'Dichters'; zie tekst in kader). Wellicht speelt zijn ervaring als psychiater daar een rol bij. In elk geval lukt het hem doorgaans goed om over gevoelens te schrijven zonder sentimenteel te worden. Een mooi voorbeeld zijn de vijf verzen bij een serie van vijf schilderijen van Co Westerik: 'Afdaling op klaarlichte dag'. Op Westeriks schilderijen zakken lichamen weg in de aarde, met op de achtergrond een vrijwel leeg landschap. De gevoelens die dit oproept zijn: eenzaamheid, verdriet, leegte. En Kopland dicht:

Lichaam, denk ik, als je mijn eigen lichaam bent
waar heb je me gevonden
waar breng je me heen
waar laat je me gaan

en wat is het in dat hoofd van mij
angst of verlangen, weerzien of afscheid
voor aarde, van aarde, naar aarde.

Rutger Kopland: 'Over het verlangen naar een sigaret'
G.A. van Oorschot, Amsterdam 2001, ISBN 90-282-0975-1

Johan Diepstraten en Sjoerd Kuyper bundelden in 1980 dertien gesprekken met dichters in een kloek boek van 332 pagina's ('Dichters', uitgegeven door De Bezige Bij). Zowel door de uitgekiende selectie van dichters als de grondigheid van de gesprekken is dit boek een onmisbare handleiding voor iedereen die zich wil verdiepen in de Nederlandse poëzie van dit moment. Je kunt het trouwens goed aanvullen met een soortgelijke bundel van Rutger Kopland zelf: 'Mooi, maar dat is het woord niet'. Daarin gaat Kopland het gesprek aan met vijf "nieuwere" hedendaagse dichters (alleen Frank Koenegracht komt in beide boeken voor).

Rutger Kopland - Over het verlangen naar een sigaret
G.A. van Oorschot, 2001
ISBN 9028209751