Meander * Eerder * Recensies * Familie gebiedt - Lucas Hirsch
 
Lucas Hirsch - Familie gebiedt
Na de feestdagen
door Bouke Vlierhuis

Familie gebiedt
zwaai nog maar even nu het nog kan
je nadert een gevarenzone

het werkwoord familie gebiedt
er klare taal te spreken

De eerste vier regels van Familie gebiedt, het debuut van Lucas Hirsch, zijn inleiding, leeswijzer en waarschuwing ineen. Ze zijn inleiding omdat ze ons meteen vertellen wat het hoofdthema van de bundel is: de beknelling van het niet uit vrije wil behoren tot dat groepje mensen dat je familie is. 'Zwaai nog maar even nu het nog kan': je arriveert bij een familieaangelegenheid - of het een feest, een begrafenis of een bezoek aan het ouderlijk huis betreft, het maakt niet uit - en je familieleden zien je naderen. Je zwaait, zij ook, maar ze zijn nog te ver om je te horen of om je gezichtsuitdrukking te zien. Het moment voor een laatste sarcastische opmerking of een blik van verstandhouding met je geliefde. Dan moet je je glimlach opzetten en word je opgeslokt door je familie.
Ze zijn ook een leeswijzer. Hirsch laat ons weten dat in zijn poëzie 'familie' een werkwoord kan zijn en dat het 'familiegebied' en de 'gevarenzone' één en dezelfde zijn. Er zal, kortom, van 'klare taal' geen sprake zijn. We zullen zelfs af en toe de spelling met een korreltje zout moeten nemen om alle mogelijke betekenissen van zijn woorden te kunnen zien.
En dat is de waarschuwing: de 'gevarenzone' is niet alleen het samenspel van zelfbedrog, afhankelijkheden en geheimen dat ons familieleven regeert - ook in die zin is klare taal spreken zo goed als onmogelijk. De gevaren bestaan er niet alleen in dat je naasten ziek worden en sterven, de gevarenzone is ook de poëzie zelf. Pas op met mijn woorden, waarschuwt de dichter ons, ze zijn verraderlijk. Lees bijvoorbeeld 'Leger':

Leger

het experiment waarin
leger een raarder gat is

de zelfstandig opererende
gevechtseenheid een rauwe menigte

is het wild levende dier een haas
een ontboezemd hert

de ligplaats leentjebuur
dat wil zeggen

het gedurig iets bij de buren te leen gevraagde gezelschap
door het drinken etend gemaakt en leeggoed geworden

dus

de rustplaats met
het royaal gewelddadige gebaar

blijft het rare gat en
leger

twee viervoeters met de zucht
naar de fabelhaftig vergrotende
trap van holte


De manier waarop de drie betekenissen van de titel ('nest', 'strijdmacht' en, in de laatste strofe de vergrotende trap van 'leeg') hier zijn vormgegeven en het spelletje met 'gezelschap' waar je 'gereedschap' verwacht, maken van deze fabel over de menselijke nesteldrang een weergaloos taalbouwwerk.

Onwillekeurig ga je in een bundel die over familie gaat - Hirsch behandelt ook andere thema's, maar familie is het hoofdmotief - op zoek naar uitingen van liefde en genegenheid. Daar vind je er in Familie gebiedt maar weinig van. Hirsch toont zich voornamelijk een scherp en afstandelijk observator, maar is vaak ook venijnig. Zo moet de moeder het in 'Onsympathieke vrouw' ontgelden: 'stapt er een man in een inspiratieloze vrouw / wordt het kind de verkeerde wereld in gestuurd // zo varen de scheepjes voorbij / zo de bloedeloze moeder in // ze laat je fluiten met een droge koek in je bek / naar de regenloze wolk happen'. In het volgende gedicht laat ze ook nog eens het vlees aanbranden. De vader komt er iets beter van af, maar die is dan ook ziek. En ook hij krijgt op zijn kop omdat hij pijp rookt (en daarom ziek werd?). Een teder moment is er pas in de laatste regels van de bundel: 'sprekend je vader / zegt ze nog voordat de vraag // verpoedert in de hand / naar voren stuift'.

Een beklemmende, prachtig geschreven bundel over familiebanden. Dat is perfecte lectuur, zo vlak na de feestdagen.

Lucas Hirsch - Familie gebiedt
Arbeiderspers, Amsterdam 2006; 70 blz.; 15,95
ISBN 90 295 6447 4


[gepubliceerd: 28 december 2006]
 
^