Meander * Eerder * Recensies * Pieter Boskma - Het violette uur
 
Pieter Boskma - Het violette uur
Voor bij een jonge Côte du Rhône
door Jan Pollet

Meteen sinds zijn debuut was het duidelijk dat Boskma geen enkel talent had voor het minimale, pure vers. Onthechte lyriek met veel wit en nauwelijks woorden zou nooit aan Boskma besteed zijn. Geen zen voor deze dichter van vlees en bloed. Het skelet mag vlees hebben. En het vlees mag substantie hebben.

Romantisch
Vanwege zijn beeldrijke taal en de onstuimige stroom van gevoelens, pleegt men Boskma een romantisch etiket op te plakken, maar persoonlijk zou ik hem liever bij de vitalisten onderbrengen. Boskma drinkt het leven met gulzige teugen. En hij pakt het met beide handen vast. Ook al drijft zijn laatste dichtbundel op de melancholie van de middle ager die de voorlopige balans opmaakt, toch spreekt uit bijna elke regel de levensdrift.
'Geen flauwekul', zo valt Het violette uur met de deur in huis:


Geen flauwekul. De trein vertraagt niet.
In het smalle perspectief bloeit de glazen stad.
Enorme zwerkpartijen trekken aan de noodrem.
Maar de trein vertraagt niet. Geen flauwekul.
(…)

(Uit: 'Gouden wissel')

Het leven is een trein met nooit minderende vaart. Eenmaal opgestapt kan je er niet meer af. Onderweg 'kauwen monden groen en traag hun psychedelisch Oh! en Ah!' en 'knarsen de lendenen als een machine/ die almaar door wil omdat het zijn aard is', maar de voortrazende trein heeft er geen oren naar:


Het oude rode licht, de oude rinkelbellen, het stram
gestreepte armendalen, weg die loodrecht openklapt:
O film met het geluid uit, eindeloos vertraagde traan,
zomerkindontwaken, herfstnabloei, midwinterwaan:

op weg nu weer, geen flauwekul: Scotty, beam me up.

Nuchter
De krachtige stroom van beelden, klanken, ritmes weerspiegelen Boskma's ongebreidelde levensdrift. Hij omhelst het leven en bezingt het in alle toonaarden. Elke strofe biedt een nieuwe draaikolk van onverwachte beelden en klankpatronen. De lezer moet zich laten meezuigen in een nu eens hamerend, dan weer vloeiend ritme. Genieten is de opdracht.Maar het is ook evenzeer genieten van Boskma's ontnuchterende terzijdes die merkwaardig genoeg geen stijlbreuk veroorzaken in zijn klankcomposities.


Ik kreeg een brief, die mij troostte. Ik schreef
een troostende brief retour. Het haalde niets uit.

Ik snakte naar elektrische gitaren en een snijdend orgeltje.
O zang, o drank, of liefde, die het ook niet weten, maar doen.
(Terug op de strandwal)

Hijgen op het droge, daar kun je mee leven,
dat komt in de beste families wel eens voor.
Vissen. Vage beesten eigenlijk, maar lekker
op je bord mevrouw! (…)

(Uit: 'Antirepliek')


Kinderlijk
Een ander register, weer haaks staand op de nuchtere tongue-in-the-cheeck-commentaren, is zijn kinderlijke blik. Een zeer bewust beleefde kinderlijkheid zoals hier blijkt:

(…)
Overal stonden de grotere woorden gewoon
wat in de onoverzichtelijke grond te schoffelen.

Geboorte, liefde, ouderdom, ziekte en dan de dood.
Daar kon het kleinste onkruid zich niet tussen moffelen.

Toch bloeiden wit de rozen en kobaltblauw de lobelia's
en de zon stond in elke ruit omdat het altijd zomer was.

(Uit: 'Terug op de strandwal')

De titel van de bundel – een citaat van T.S. Eliot – suggereert de terugkeer na een lange reis.

'At the violet hour, the evening hour that strives
Homeward, and brings the sailor home from sea.'

Op dat motto drijft ook Het violette uur: Boskma maakt de balans op, blikt terug, bezingt een afgesloten hoofdstuk van zijn leven en hanteert hierbij de meest diverse registers zonder in postmoderne dissonanten te vervallen. De hele bundel leest als een trein, als een muzikaal verhaal. De tegenstrijdige modulaties (romantisch, nuchter, kinderlijk) storen niet. Integendeel: ze geven de lezer een gevoel van vrijheid. Je voelt je prettig in zijn wereld. Elk gedicht lacht je toe, stil, uitdagend, uitbundig, scherp maar nooit wordt je één enkele interpretatie opgedrongen.

Als u dan toch straks zuidwaarts trekt vergeet dan niet dit boek nog gauw mee te nemen. Een augustusavond, de Alpen in de rug, een jonge Côte du Rhône half leeg, krekels in de verte, Het violette uur,
stilte alom…

Tot slot deze klassieker in wording: een prachtige mengeling van weemoed en kolder.


De eenvoud des geloofs

VOOR ADRI

Het valt me op dat ik steeds ontnuchterder
en met steeds meer eenvoudig begrip
het raadselachtige weet te bewaren
en waarderen, dat ik kortom ouder word,
en niet eens zeker weet of ik dat toejuich
of betreur, of beide, of dat het mij toelaat
in een 'nieuw uitgezette ruimte', zoals
collega Van der H. mij opbeurend schreef.
Soms denk ik al niet eens meer aan het
gedachteloze, of dat niets blijft duren,
ook het niets niet. Zekerder van toon,
dat wel, en niet meer bevreesd voor
zin en doel en motivatie, die zitten
wel goed, geloof ik, ja, dat geloof ik.

Veel menselijker valt het geloof niet te benaderen, geloof ik…

*****

Pieter Boskma (1956) debuteerde in 1987 met de bundel Quest, dat werd genomineerd voor de C. Buddingh'-prijs. Ook won hij er De Avonden Literatuurprijs mee. Vanaf dat moment volgden de bundels elkaar snel op. Sommige zijn zeer omvangrijk. De bundel De aardse komedie is bijvoorbeeld met 277 pagina's net zo dik als een roman en vertelt een wereldomspannend verhaal.
Ook schreef Boskma enige prozawerken: in 1993 verscheen de novelle Een foto van God, en in januari 2006 volgde de verhalenbundel Westerlingen. De dichter was lid van de dichtersgroep de Maximalen (1988), waar onder andere ook Joost Zwagerman deel van uitmaakte. Verder was hij medeoprichter van het poëzietijdschrift Virus. Tegenwoordig vormt hij samen met Gerrit Komrij, Menno Wigman, Onno Blom en Ilja Pfeijffer de redactie van het tijdschrift AWATER. Boskma's werk is vertaald in het Fries, Engels, Frans, Duits en Chinees.

Pieter Boskma - Het violette uur
Prometheus, Amsterdam 2008; 88 blz.; € 19,95
ISBN 978-90-446-1216-5


[gepubliceerd: 17 juli 2008]
 
^