Meander * Eerder * Prozarecensies * Troost - Ronald Giphart
 
Ronald Giphart - Troost
Een schrijver op weg naar zijn ster
door Joop Leibbrand

Zes romans verschenen er al van Ronald Giphart (1965), waarvan er enkele werden verfilmd, en er werd een heel boekje gewijd aan zijn eigenzinnige taalgebruik (Giphtaal door Wim Daniëls), maar pas bij Troost lijken de critici van de vooraanstaande bladen het eens in hun ietwat verbaasde constatering: Giphart kan schrijven. Wie in Nederland als schrijver niet de pretentie heeft het boek te schrijven dat alle andere boeken overbodig maakt, maar in de eerste plaats vlot, herkenbaar en vooral eigentijds wil amuseren, heeft het in de officiële literatuurkritiek, waarin leesbaarheid vaak geen aanbeveling is, steevast moeilijk, zeker als er wel succes is bij het grote publiek. Dat Gipharts nieuwe roman nu – terecht - met zoveel minder reserves ontvangen wordt, komt door de late erkenning met een vakman te maken te hebben die over de juiste receptuur (en het zelfvertrouwen) lijkt te beschikken om een verhaal over onverschillig welk onderwerp tot een succes te maken.

Art Troost, 37 jaar, schrijver van acht kookboeken, trotse bezitter van twee Michelinsterren, is een van de meest 'proefondervindelijke' koks van West-Europa, aanhanger van de experimentele school die 'gevaarlijk' wil koken: koffie met champagne en mosterd, ossenhaas gestoomd in tabaksbladeren, paling in absint, ijs van schimmelkaas, dat werk. Troost (losjes gemodelleerd naar Bernard Loiseau, een Franse topkok en mediapersoonlijkheid die zelfmoord pleegde omdat hij dacht sterren te zijn kwijtgeraakt) presenteert voor het zesde seizoen Sterallure, 'een vermakelijk en informatief, de humor niet schuwend kookprogramma met content en diepgang, rondom gasten uit de wereld van kunst, cultuur, lifestyle en media'. De opnames vinden plaats in een Frans château, waar de protagonisten in een mooie eenheid van plaats en handeling gedurende een korte maar heftige tijd tot elkaar veroordeeld zijn. Daar zijn de Franse kok in wiens keuken gewerkt wordt, een 'klassieke' chef, dus een haast natuurlijke vijand, er is een eigenzinnig t.v.-team met in zijn kielzog als typisch Giphartpersonage de zeventienjarige vrijgevochten regisseursdochter, twee gasten, te weten een filosoof, die zich in zijn krantencolumn ontpopt als sluipmoordenaar en een lichtzinnige 'liefdesschrijfster', die haar column in een ander blad niet minder vilein gebruikt en ten slotte de nymfomane Italiaanse assistente van Troost, tevens zijn souschef, die zijn teloorgang niet alleen mede bewerkstelligt, maar er ook van profiteert.

Het achterplat spreekt van 'een bijtende, hoogst onderhoudende roman over gastronomie, liefde, roem en ondergang', wat grotendeels klopt; alleen mag dat 'bijtende' met een korreltje zout genomen worden, het is eerder Monty Pythonachtige slapstick die Giphart opdist, te beginnen met de smakelijke beginscène, waarin beschreven wordt hoe Troost - ondanks dat hij een maag ontwikkeld heeft 'als een sceptische tank' (het staat er echt!) - door 'een bijnadoodervaring in zijn darmen' alles heeft ondergescheten en ondergekotst, naar blijkt de opmaat voor het verlies van alles: zijn sterren, zijn programma en zijn grote liefde, van wie hij al gescheiden leefde maar die hem onlangs nieuwe hoop gegeven had. Aan het eind valt hij bijna ten prooi aan haast Nietzscheriaanse waanzin, met een hinde in de rol van trekpaard, maar dat is pas in het hoofdstuk 'Bloed', als we de smaken bitter, zout, zoet, zeep en zuur al gehad hebben.
Heel veel verwikkelingen kent de roman niet, maar hij wordt voldoende 'opgeleukt' – en dan ook écht leuk gemaakt – met tal van uitweidingen, bijvoorbeeld over wat 'lekker' is en het nut van smaak, maar ook over het Chef-zijn ('Als God de schepping over mocht doen, zou hij zichzelf geen God noemen maar Chef'), de mores in topkeukens, de impact van Michelinsterren, etc. etc.
Met hetzelfde Martin Amis-achtige gemak zou Giphart een boek kunnen schrijven dat in de geldwereld speelt, of bijvoorbeeld in de medische sector of misschien ook wel een politieke roman. Onderwerpen genoeg voor een schrijver die boeken schrijft die geenszins overbodig zijn.

Ronald Giphart - Troost
Podium, Amsterdam 2005; 216 blz.; € 15,-
ISBN 90 5759 005 0
(gebonden uitg. 90 5759 201 0, € 18,50)



 
^