Meander * Eerder * Prozarecensies * De Dante Club - Matthew Pearl
 
De Dante Club
Matthew Pearl
Laat alle slaap varen, gij die hier binnentreedt

Ik geef toe dat ik het moeilijk vind om een boek te lezen dat aanbevolen wordt door Dan Brown. Matthew Pearl is de nieuwe, schitterende ster van de literaire roman – een bedwelmende, inventieve en geweldig getalenteerde schrijver. Geef toe dat deze uitspraak van Brown kan tellen als verkoopargument voor je eerste roman. Aan de andere kant bestaat er zoiets als overkill en kreeg ik de laatste maanden uitslag als ik in de literaire pers weer eens berichten las over de zoveelste nieuwe Dan of Dannette Brown. Ik kan de lezer geruststellen. Dit is geen nieuwe Dan Brown. Pearl schrijft honderd keer beter. Het is immers geen geheim dat Brown ijzersterke plots in elkaar kan steken, maar dat zijn personages minder uitstraling en diepgang hebben dan Balkenende. Zelfs Browns uitgever gaf het tijdens een persconferentie toe: 'Great plotter, lousy writer.' Het zal Brown en zijn bankrekening worst wezen.

Matthew Pearl had zich een slechter debuut kunnen voorstellen. Volgens literaire critici kan De Dante Club de vergelijking doorstaan met Eco's De naam van de roos of Tartts Een verborgen geschiedenis. Meer dan voldoende incentive dus om het boek uit de kast te halen en me enkele avonden op te sluiten in het gezelschap van Longfellow, Oliver Wendell Holmes en James Lowell Russell. Ik wil de lezer wel op het hart drukken dat het lang geleden is dat ik tot diep in de nacht verderlas in een boek.
De auteur neemt ons mee naar Cambridge, Massachusetts in het jaar 1865. De Amerikaanse burgeroorlog is achter de rug en Amerika likt zijn wonden. Het is een Pyrrhusoverwinning geworden voor de noordelijke staten. De straten worden overspoeld met soldaten die niet langer kunnen aarden in het dagelijkse leven. Hun familie is hen vergeten en de gruwel achtervolgt hen zodra ze hun ogen sluiten: de veteranenziekte is van alle tijden. Tegelijkertijd worden de Verenigde Staten overspoeld door gelukszoekers die het ellendige bestaan in Europa achter zich hebben gelaten. Katholieke Ieren haten de Italianen, die op hun beurt slaags geraken met andere immigranten. Pearl weet perfect de broeierige sfeer te schetsen die in deze stad heerst.
Na deze kennismaking met de stad neemt de auteur ons mee naar de salons van Henry Wadsworth Longfellow, die na het overlijden van zijn vrouw zijn intrek heeft genomen in het statige Craigie House. De dichter was ondertussen al vrij beroemd door werk als Evangeline en The song of Hiawatha dat in 1886 vertaald werd naar het Nederlands door Guido Gezelle. Samen met een groepje collega-dichters richtte Longfellow de Dante Club op die zich tot doel stelde om het meesterwerk van de Italiaanse dichter Dante Alighieri, De Goddelijke Komedie, uit het Italiaans naar het Engels te vertalen. Dat dit vertaalwerk op tegenwerking stuit, spreekt voor zich. Dr. Manning, penningmeester van Harvard, heeft zich tot doel gesteld de duivelse Dante uit Amerika te weren. Via allerlei kuiperijen verbiedt hij de lessen Italiaans aan de universiteit. Bovendien huurt hij niet alleen een privé-detective van Pinkerton in om Dante en zijn navolgers in een slecht daglicht te stellen, hij betaalt ook de geestelijke Elisha Talbot om vier essays te schrijven over de negatieve invloed die Dante kan hebben op de maatschappij.

Op dat moment wordt het stadje opgeschrikt door de brutale moord op rechter Healey. Zijn huishoudster vindt de rechter naakt in de tuin. Zijn lichaam, geflankeerd door een witte vlag, krioelt van de maden en vliegen. Ze brengt de rechter naar het huis en hoort hem nog kreunen. Of is het slechts verbeelding van haar? De politie zet dadelijk alle manschappen in om de mogelijke moordenaar van de rechter te vinden. Hier maakt de lezer voor het eerst kennis met de kleurling Rey die dankzij zijn moed en scherpzinnigheid de eerste zwarte agent van het corps werd. Dankzij deze voor de hand liggende zijsprong kan Pearl nog eens extra de vinger op de wonden leggen. De abolitionisten hebben gestreden voor de afschaffing van de slavernij, maar in het eigen politieapparaat heerst nog steeds een grondige rassenhaat. Hier wordt Pearl voor mij iets te voorspelbaar. De intelligente en integere Rey vormt een schril contrast met de hebzuchtige, racistische blanke agenten. Mooi om even extra in de verf te zetten, maar Pearl heeft deze zijsprong niet nodig. Onder de verschillende verdachten die opgepakt worden, bevindt zich een verwarde man die zich voor de ogen van de agenten van het leven berooft door zichzelf door een glasraam te gooien. Wie is die man die geen woord sprak? En waarom deze wanhoopsdaad?
De Massachussetse goegemeente is nog niet van de schok van de moord op de rechter bekomen of ze wordt opnieuw opgeschrikt: priester Elisha Talbot wordt teruggevonden in een onderaardse gang die van de kerk naar zijn huis loopt. Het naakte lichaam bevindt zich ondersteboven in een kuil. Alleen zijn voeten zijn zichtbaar. De levend begraven priester is overgoten met petroleum en zijn voeten zijn in brand gestoken. Onder zijn hoofd vindt men 1.000 dollar: het bedrag dat hij gekregen had voor de vier vernietigende essays over Dante.
De politie raakt het spoor bijster, maar voor onze dichters komt de waarheid aan het licht. Beide mannen werden terechtgesteld voor hun misdaden op een manier die Dante beschreven had in de canto's die ze net vertaald hebben. Een moord die aangeduid wordt met de term contrapasso: de slachtoffers wacht een langzame en pijnlijke dood. Schroefwormen vraten zich een weg naar de hersenen van de levende rechter. Het was dus geen verbeelding van de huishoudster.
De Dante Club besluit om de gruwelijke waarheid voor zich te houden en zelf op zoek te gaan naar de dader die ze Lucifer dopen in navolging van de gevallen Engel. De auteur toont zich hier op zijn best. De 29-jarige debutant won immers de prijs van de Dante-sociëteit (deze bestaat dus echt) voor zijn werk over de invloed van Dante op de Amerikaanse literatuur. We kunnen ons hier terecht de vraag stellen waar de grens getrokken wordt tussen intertekstualiteit en plagiaat, want Pearl haalt meer dan eens stukken uit de Divina Comedia aan om spanning op te bouwen. Werd vikingdichter en baggeraar Pfeijffer enkele jaren geleden ook niet beticht van plagiaat in zijn werk Rupert?
Als er een derde moord gepleegd wordt, is voor de vertalers de denkwereld van de moordenaar een open boek. Voor Wendell Holmes is het echter genoeg geweest. Deze figuur is voor mij het best uitgewerkt. Daar waar Longfellow een beetje blijft steken in een te verheven dichterlijk profiel, is de dokter een man van vlees en bloed. We leren hem kennen als een twijfelaar die zich uit angst terugtrekt uit De Dante Club, maar op het cruciale moment niet aarzelt om zijn vrienden op de hoogte te brengen van zijn ontdekkingen. Ook de stroeve relatie met zijn zoon vormt een rode draad in het boek. De zoon-soldaat die uit de oorlog is teruggekeerd en moeite heeft om door te dringen in de leefwereld van zijn vader. De oorlog biedt Pearl ook de mogelijkheid om net zoals de moorden een gruwelijk beeld op te hangen van de waanzin. Ettelijke pagina's lang zal hij de lezer meenemen langs de gruwel van de slagvelden. De ontknoping is kort en krachtig en wellicht net iets te teleurstellend voor het geheel. Misschien doe ik de auteur daarmee geen eer aan, maar het snelle einde van de moordenaar staat in schril contrast met het lijden van zijn slachtoffers.

Debuteren met een dergelijk boek kan alleen maar de lat hoger leggen voor de toekomst. Pearl slaagt erin om gedurende 425 blz. de lezer mee te nemen naar het Amerika van de 19e eeuw en de aandacht vast te houden. Tegelijkertijd is dit boek een mooie aanleiding geworden om Dante ter hand te nemen. Wie geen Italiaans kent, kan in de Gouden reeks van Athenaeum-Polak & Van Gennep terecht voor een luxueuse versie met tekeningen van Gustave Doré. Zowel De Dante Club als De Goddelijke Komedie is een boek om onder de kerstboom te leggen, maar wees de (lichtelijk aangepaste) woorden van Dante indachtig: 'Laat alle slaap varen, gij die hier binnentreedt', want je legt het boek niet snel neer. Wie nog meer wil weten over het boek kan eens een kijkje nemen op de prachtige website.

Matthew Pearl - De Dante Club
Prometheus, Amsterdam 2004; 425 blz.; € 15,00
ISBN 90 4460 460 0

 
^