Meander * Eerder * Schrijvers * Marco Kunst
 

Interview met Marco Kunst
'Gewist heb ik van mijn onderbewuste cadeau gekregen'
door David Troch

Voor zijn jeugdroman Gewist krijgt Marco Kunst het Charlotte Köhler Stipendium. De jaarlijkse prijs bekroont een beginnend auteur in een telkens wisselende literaire discipline. Vorig jaar nog prees de jury Trijne Vermunt voor haar prozavertalingen uit het Spaans. Eerdere laureaten zijn onder meer Bart Meuleman, Esther Gerritsen en Arnon Grunberg. Mooi rijtje waar Kunst zich bij aansluit. De 41-jarige auteur krijgt de prijs op 24 november in Amsterdam uitgereikt. Meander had nu al een gesprek met hem.

Kunst debuteerde in 1999 al met de verhalenbundel De Genietmachine. Toch beschouwt hij zichzelf nog steeds als een beginnend auteur. 'Ach, beginnend... Nadat De genietmachine verschenen was, zei iedereen dat het tijd werd voor het echte werk: een roman,' vertelt Kunst. 'Ik heb daar lange tijd tegenaan zitten hikken; tal van beginnetjes gemaakt. Pas toen ik terugkeerde naar het pure plezier van het schrijven - voor mezelf, zonder pretenties - diende zich het beeld aan van een jongetje op een vuilnisbelt: het beginbeeld van Gewist. Dat was dus mijn debuut als jeugdboekenschrijver. De afgelopen drie jaar heb ik gewerkt aan een volgend jeugdboek, dat maart 2008 verschijnt: Isa's droom. In de tijd dat ik daaraan werkte voelde ik mij een beginner: de verhalen van De genietmachine waren spontaan in me opgekomen; Gewist had ik van mijn onbewuste cadeau gekregen, en plots was ik schrijver, met een werkbeurs, en moest ik - ambachtelijk, zeg maar - een boek gaan schrijven. Ik was een beginner in het ambachtelijk schrijven.
En nu, afgelopen jaar, ben ik bezig geweest met een roman voor volwassenen. Dat is weer iets heel anders, al krijg ik het langzaam onder de knie. Ik las ooit ergens dat je pas enige routine krijgt in het schrijven na minimaal een half miljoen woorden. Daar zit ik nu zo ongeveer aan. Al zijn de meeste van die woorden geschrapt en zeker niet gepubliceerd.'

De jury
Volgens de jury van het Charlotte Köhler Stipendium staat de inhoud van Gewist als een huis. Het boek wordt een opvallende, knap geschreven en geconstrueerde, en voor Nederland, ongewone roman voor lezers van elf jaar en ouder genoemd. 'Het ongewoonste is misschien wel dat het een sciencefictionverhaal betreft en tóch bij Querido verschenen is,' zegt Kunst. 'Na lezing van het manuscript belde de redacteur mij: hij was nieuwsgierig naar de persoon die hem van zijn weerzin tegen science fiction had afgeholpen. En het is dan wel science fiction, maar niet zozeer techniekgeoriënteerd: het verhaal gaat over een jongen van een jaar of twaalf die per ongeluk de utopie uit gegooid wordt waarin hij in zalige onwetendheid leefde. Hij belandt op een enorme vuilnisbelt buiten de stad, in de wildernis. Hij wil terug naar huis, maar onderweg door de wildernis ontwikkelt hij zich en komt onontkoombaar de vraag op of het leven in de Stad wel zo begeerlijk is...'

Duitse vertaling
Gewist is reeds vertaald in het Duits. Een vertaling waar Kunst enorm opgetogen over is. 'Het was voor mij een heerlijke ervaring. De vertaler, Rolf Erdorf, is een briljant vertaler: nauwkeurig en scherp, maar tegelijk met een speelse, creatieve geest. In een gesprek met hem realiseerde ik me dingen over het boek die ik er zelf nooit uitgehaald had. Dat hij vorig jaar - als eerste jeugdboekenvertaler - de Martinus Nijhofprijs ontving, is volkomen terecht. Overigens is de kans klein dat het in het Engels vertaald wordt. In het Engelse taalgebied verschijnt al zoveel science fiction. Daarnaast is de dikte van het boek (en dus de vertaalkosten) een drempel voor verdere vertalingen.

Isa's droom
Al verscheen Gewist in 2004, de jeugd moet tot maart 2008 geduld hebben voor Kunsts volgende jeugdroman: Isa's droom. 'De belangrijkste reden dat het nieuwe boek zo lang op zich liet wachten, is dat ik direct na het afronden van Gewist vader werd,' glundert Kunst. 'Dat betekende een aardverschuiving in mijn tot dan toe zo rustige leventje. Daarnaast kostte het me alleen al een jaar om de exotische wereld te construeren waarin Isa´s droom zich afspeelt. Het boek speelt zich af in 'Het Binnenland': een eiland dat een volledig metaforisch gebied is, en Isa's eigen innerlijk, haar psyche, verbeeldt. Isa raakt in coma en komt in dit Binnenland terecht. Deze constructie bleek in eerste instantie zeer complex - het kostte me veel tijd om de beschrijving ervan kloppend en helder te krijgen.'

Kunst voor volwassenen
Gelukkig, voor volwassenen bleef Kunst ondertussen wel verhalen schrijven. Dat heeft te maken met het schrijfproces: 'Voor de jeugd moet het in eerste instantie spannend; de voortstuwing naar de plot moet veel dwingender. Voor volwassenen schrijf ik veel barokker, experimenteler, en heb ik veel meer ruimte om over seksualiteit en vervreemding te schrijven: thema's die me na aan het hart liggen. Het grote verschil tussen een kort verhaal en een roman - en dit is natuurlijk een open deur - is dat je een kort verhaal in een keer kunt overzien en vervolgens opschrijven. Een roman zul je meer moeten plannen. Voor een roman moet je ook een ijzeren contract met jezelf aangaan: je bent algauw zeker een jaar onder de pannen en mag niet halverwege versagen; je moet jezelf voorhouden dat je dóór moet gaan. Bij een kort verhaal is dat allemaal wat losser.'

Een heerlijk personage
Op zijn website verklapt Kunst dat Farabels last-minutevakantie naar Afrika uitgroeit tot een roman. Hij vertelt er ook dit bij: een cadeau () zoals je het maar zelden krijgt van je onbewuste: een heerlijk personage dat klópt, dat leeft en dat een eigen verhaal vertelt. Geloofwaardige personages en situaties neerzetten, het is niet altijd even gemakkelijk. 'In De genietmachine draaide de handeling toch vooral rond ene 'Marco' en schreef ik vanuit een eerstepersoonsperspectief,' vertelt Kunst. 'Ook al waren deze verhalen niet strikt autobiografisch, ze waren wel gebaseerd op een personage dat in veel situaties dacht en handelde zoals ik zelf.
Over de hoofdpersoon van Gewist zei mijn moeder: 'Ik ken dat jongetje.' Ze herkende er veel in van mij als elfjarige. En dat klopte wel. De andere personages in dat verhaal zijn deels terug te voeren op de klassieke bijpersonages uit sprookjes of mythes: de helper, de boze koning, de nar... Ik denk dat ze zichzelf daarom vrij vanzelf aandienden, want ik geloof in universele verhaalstructuren en -thema's.
Bij Isa's droom was het vinden van de juiste toon voor hoofdpersonage Isa heel moeilijk. Voor het eerst had ik een hoofdpersoon met wie ik niet grotendeels samenviel, het duurde lang voor het klopte. Daarom was het erg fijn dat Farabel zich nog tijdens het schrijven aan Isa's droom aandiende. Ik wilde een kort verhaal over haar schrijven, maar ze bleek zoveel meer in zich te hebben, zo, haast als vanzelf het woord te nemen en op reis te gaan, dat ik alleen maar kon volgen. Tussen haakjes, ik heb wel eens het gevoel dat Farabel de vrouw is die Isa wordt als ze later groot is; ze is in ieder geval aan haar verwant.'

Schrijfopdrachten
Verhalen, romans, ze ontstaan uit een ingeving, uit iets dat de auteur meemaakt. Kunst schrijft ook in opdracht. 'Ik schrijf vooral voor beeldend kunstenaars als ik in opdracht werk,' licht hij toe. 'Ik maak zelf beeldend werk en gaf jarenlang les filosofie van het creatieve proces aan kunstacademies. Het schrijven voor kunstenaars is voor mij een manier om binding met de beeldende kunst te houden en om zo ook weer nieuwe inspirerende mensen te ontmoeten en nieuwe dingen te zien. Als ik over kunst schrijf, ga ik uit van dezelfde spontaniteit als wanneer ik verhalen schrijf: de tekst wordt het beste als ik uitga van wat mij invalt en intuïtief/gevoelsmatig opvalt als ik kijk naar het werk. Wél is het makkelijker om in opdracht te werken, omdat ik een aanleiding om te schrijven van buitenaf krijg aangereikt.'

Filosofie
Kunst gaf niet alleen les over filosofie van het creatieve proces, hij studeerde ook filosofie. Dat schemert door in zijn werk. 'In de pers schreef men over Gewist, dat het ook gelezen kan worden als een inleiding in de filosofie. Het gaat niet alleen over bewustwording en volwassenwording, maar ook over zaken als verantwoordelijkheid, vrijheid, taal, religie... Isa's droom is meer psychologisch georiënteerd: het gaat in de kern over eigenheid en authenticiteit tegenover alle druk die we van buitenaf ervaren via de media, en, voor pubers, de leeftijdsgenoten. Het eiland waar het zich afspeelt heeft de eivorm die Freud in een klein schetsje aan de geest gaf in zijn late werkje Abriss der Psychoanalyse - en er is in Isa's droom veel meer dat refereert aan Freud en Jung.'

Verhalen, jeugdromans, schrijfopdrachten. Tot zover het woord, Kunst bezondigt zich ook aan tekenen, fotograferen en het maken van collages met behulp van de computer. Enkele voorbeelden staan op zijn website www.marcokunst.nl. 'Ik maak collages om weg te dromen, volledig intuïtief,' vertelt hij. 'De tekst die in die collages terechtkomt, is vrijwel altijd alleen gekozen op beeldende kwaliteit - vaak weet ik niet eens wat er staat. Beeldend werk maak ik met name als ik vastzit met schrijven: zolang ik puzzel met beelden voel ik de frustratie daarover niet, en maak ik gelukkig tóch nog wat moois die dag. Ik heb de collages ooit wel geëxposeerd, maar ik merk dat ik het niet fijn vind dat de tijd die dat soort activiteiten me kost, afgaat van de tijd die ik heb om te schrijven.'


naar het proza van Marco Kunst


[gepubliceerd: 3 november 2007]
 
^    >