Meander * Eerder * Verhalen * Wij martelen niet. Maar wat is martelen? Dat is de vraag
 
Wij martelen niet. Maar wat is martelen? Dat is de vraag
Onno B. van Twenthe

In het toneelstuk Verwondering vol chaotische getijden - storm en drang: een vervaarlijke zeetocht langs de Medusa Tijlanden van de bard Onno B. van Twenthe ervaren we de chaotische avonturen van de Zeekanoman tijdens zijn tocht langs de Medusa Tijlandenreeks. In het tweede bedrijf, Tijland Onwel der rijkaard, belandt de Zeekanoman uitgeput op het continent Overzee in de Conferentie over Niet-Martelen met President Bosch, Premier Bielsgebin en Zeegraaf Foppe. Die uitputting volgde, in het eerste bedrijf, na de passages van in mist verholen rotspartijen bij Kaap Nobschka, maalstromen rond de zeehaven Het Nauw, en de razende veerboot naar het Tijland De Dame's Rustplaats. Hieronder volgt het...

TWEEDE BEDRIJF Tijland Onwel der rijkaard. Scène 1. Wind zwelt aan. Tij tegen. Uitputting. Zeekanoman zoekt schuilplaats. Franse Waterplaats op Tijland Onwel: verboden toegang.

Zkm (Zeekanoman) voortpeddelend, prevelend in zichzelf met schuim op de mond: 'De wind zwelt aan. Tij tegen. Wind tegen het getij. Een knobbelige zee derhalve. Golf op. Golf af. Uitputting. Het gevaar van omslaan ligt op de loer. Elke seconde op je hoede zijn, terwijl de krachten snel afnemen. Ik moet een schuilplaats gaan zoeken.'
Zkm kijkend op de kaart voor zich op het kanodek: 'Hmmm. De Teerbaai met zijn witte vuurtorentje als baken ben ik gepasseerd. Daar lag een fraaie tweemaster en hield de kustwacht een oogje in het zeil. De Franse Waterplaats, waar vroeger de Fransozen water haalden of lieten, is de volgende inham of schuilhaven voor moegestreden zeevaarders.'
Zkm landt op het strand van De Franse Waterplaats, strompelend: 'Hè, hè, eindelijk vaste grond onder de voeten. Even strekken. Alsjemenou. Verboden toegang, staat er op het bord, voor onbevoegden. Verordening van Zeegraaf Foppe, eigenaar van het Tijland Onwel. Anders word ik het wel. Onwel, dat is.'
Foppe verschijnt bulderend: 'Wat moet dat? Verboden toegang. Kunt u niet lezen? Landrot. Overgehaalde... Wel, wel, wel, is dat uw scheepje? Ze heeft fraaie lijnen. (Aan het publiek: 'Vindt u ook niet dat zij fraaie lijnen heeft?') Speciaal de welving van de boeg is uitzonderlijk schoon. Waar zei u dat u vandaan kwam?'
Zkm: 'Ten Oosten van de Kaap. Het scheepje, zij neemt de golven goed, ook in dit verslechterende weer. Maar een schip is slechts zo goed als haar bemanning en die is aan rust toe op uw beschutte strand.'
Foppe, nu berekenend joviaal: 'Voorwaar een fraai scheepje. Hmm. Schoonheid, zeeman, zorgt altijd voor een wending in het gesprek. Zeeman, ik geef u onderdak voor de nacht en nodig u uit voor de conferentie met mijn gasten: President Bosch van Overzee en Premier Bielsgebin van Laagland.'
Zkm: 'Waar gaat de conferentie over?'
Exit Foppe en zeeman wegwandelend.

Scène 2. Op het hof van Zeegraaf Foppe. President Bosch van Overzee en Premier Bielsgebin van Laagland te gast op het Tijland Onwel voor de Conferentie over Niet-Martelen.

Voorzitter en Zeegraaf Foppe: 'Welkom heren. Laat ik u elkander voorstellen, de Zeekanoman van Laagland, President Bosch van Overzee, en Premier Bielsgebin ook uit Laagland. En ik ben de voorzitter: Zeegraaf Foppe van het Tijland Onwel. Welkom op de Conferentie over Niet-Martelen.'
President Bosch: 'Heren, U weet waarom wij zo informeel bijeen zijn gekomen. Wij moeten het tor-o-isme bestrijden, in de volksmond ook wel de bestrijding der zwarte torren genoemd. Wij moeten de Tor-o-isten ontmaskeren en elk stuk informatie uit hen zien te verkrijgen zonder hen te martelen. Nee, daarvoor zijn wij te beschaafd. Wij martelen niet. Maar wat is martelen? Dat is de vraag. Definitie: er is sprake van marteling als de gemartelde weet dat hij of zij wordt gemarteld of marteling heeft ondervonden. Maar wat niet weet wat niet deert. Nietwaar?'
Premier Bielsgebin, een zwarte tor onder zijn voet vermalend: 'Bah, daar heb je weer zo'n zwarte tor. Vernietig ze. Vertrap ze. In ons Laagland zijn we een wormen-en-aarde-offensief begonnen. Wanneer de grond schoon is zonder goddeloze wormen en moeder aarde de spil vormt van een godsvruchtig gezin dan kunnen de verderfelijke tor-o-isten, die vermaledijde zwarte torren, niet aarden en zullen ze het onderspit delven. Met verdelgingsmiddelen zullen we de natuur van zwarte torren zuiveren.'
Zkm, fronsend: 'Wacht even. Die benaming zwarte torren is slechts figuurlijk bedoeld en heeft niets te maken met de insecten. Sterker nog die insecten, de zwart torren, leveren alleen een bijdrage aan een schone natuur. Het gezond verstand dicteert dat tor-o-isme aandacht eist als gevaar. Maar zeker is dat we onze democratische principes niet mogen verloochenen. En ook de zwarte torren niet. Moeten wij het gezond verstand bestraffen? En wat hebben goddelozen van doen met tor-o-isme? Wormen-en-aarde-offensief? Bedoelt u wellicht waarden en normen?'
Foppe, Bosch en Bielgebin in koor: 'Figuurlijk? Aha! Gezond verstand. Oh! Logenstraffen? Straffen? Ja! Goddeloosheid. Bah! En u bent goddeloos, hè?'
Zkm: 'Ietsist, agnost, al dan niet religieus. Doet niet ter zake.'
Bosch: 'Niet ter zake? Aha! Atheïst dus. Letterlijk en figuurlijk zeer verdacht. Omdat u het tor-o-isme vergoelijkt. Wie niet met ons is, is tegen ons. Mijn goede vader zei het al: Ik weet dat atheïsten niet als burgers moeten worden beschouwd, noch moeten ze worden beschouwd als patriotten. Dit is een land onder God. Amen.'
Bielsgebin: 'U bent goddeloos, vergoelijkt het tor-o-isme, en gebruikt, wat zei u, uw gezond verstand? Dat is uitzonderlijk. Uitzonderlink. U bent een zonderling en als zodanig een anomalie, een uiterst verdachte figuur. Ik geef u aan. Ik geef u aan bij de autoriteiten. Er schuilt zeer wel waarschijnlijk een tor-o-ist onder uw hersenpan.'
Zkm, verbaasd: 'Premier Bielsgebin, u bent de autoriteit zelf, overigens. Maar wat een waanzin. Ik ben slechts een oververmoeide zeekanovaarder?
Foppe, Bosch en Bielsgebin tegen elkaar in pratend: 'Kanovaarder? Hij geeft tegenspraak? Wij dulden geen tegenspraak! Heren, hier voor ons hebben wij een ideaal proefkonijn om onze niet-martelpraktijken te testen. Geef mij de hersenpansensor. Geef mij de chirurgische zaag. Geef ons de afklemgespen. We beginnen met de linkerpols, dan de rechterpols, en dan de voeten.'
Zkm wordt bij de kraag gevat, krijgt de hersensensor omgegespt en wordt verzaagd, en valt dan flauw: 'Help, auw, laat me met...'
Exit Zeekanoman. Bewusteloos. Bloedbespat. Duisternis.

Scène 3. Zeekanoman zweeft door ruimte en tijd. Komt bij zinnen op het strand bij zijn scheepje.

Zkm, verward en bleekjes zoniet wit: 'Uh, waar ben ik? Ik herinner me vaag iets van een waanzinnige conferentie over tor-o-isme en Niet-Martelen. Werd overmeesterd, kreeg een sensor op mijn hoofd en dan... niets, geen enkele herinnering. Ah, de vlekken voor mijn ogen trekken weg. Alles zit er nog op en aan. Waar ben ik? Ah, op het strand bij mijn scheepje. Mijn scheepje.'
Foppe: 'Ha, daar is u weer. Alles er weer op en aan. Voelt u zich goed? Heeft u pijn gehad?'
Zkm: 'Ja, prima. Pijn? Nee, niet dat ik weet.'
Foppe: 'Fantastisch. Ziet u wel. We hebben al uw ledematen er af gezaagd, keurig netjes, u heeft veel pijn gehad, behoorlijk geschreeuwd zelfs, en een paar niemendalletjes opgedist. Niets tor-o-istisch waardig te bespeuren in uw brein. Had ik ook niet verwacht. Geen pijn, geen venijn, geen marteling. Iedereen tevreden.'
Zkm onderzoekt zijn ledematen: 'Hé, dat zijn vreemde lijnen rondom mijn polsen en enkels?' (Zkm tegen het publiek: 'Oh, laat ik maar niet teveel zeggen en meespelen om zo gauw mogelijk het ruime sop te kunnen kiezen voor de hel weer losbrandt. Dat kan niet. Ik kan me geen pijn herinneren?'
Foppe: 'Precies. De nieuwste technieken laten toe dat we de pijnervaring na de marteling weghalen. En er is immers geen sprake van marteling als de kandidaatgemartelde geen weet meer heeft van de marteling noch de gevolgen ervan.'
Zkm: 'Maar als u de pijn uit de herinnering in iemands hoofd kan halen, waarom kan u dan niet direct in de hersenpan de vermeende tor-o-istische activiteiten achterhalen?'
Foppe: 'Goede vraag. We weten niet waar deze informatie zit. Maar tijdens de marteling maken we gebruik van een hersenpansensor als plaatsbepaler van de pijn, waardoor we achteraf de herinnering van de pijn kunnen weghalen en andere beschadigingen herstellen. Meten is weten. De techniek staat voor niets. Daar is de voordracht over genetische manipulatie van de mens door Professor Humanogen, vanmiddag aan ons hof, niets bij. Komt u vanmiddag ook?'
Zkm: 'Maar wacht even. U heeft mij net verteld dat ik gemarteld ben: alle ledematen er af en hup weer er aan zonder verdoving. Ook al kan ik me de pijn niet meer herinneren omdat deze is weggewist, is de wetenschap dat ik deze pijnlijke ervaring heb gehad niet al pijnlijk genoeg?'
Foppe: 'Kom, kom. U zoekt het erg ver. Ik wist wel dat u slim was. Daarom heb ik maar een trommel koekjes meegenomen. Als troost.'
Zkm: 'Maar wacht weer eens even. Onder het burgerrecht van Laagland mag ik helemaal niet als proefkonijn worden gebruikt zonder mijn toestemming?'
Foppe: 'Zonder toestemming? Welnee, zeeman! Premier Bielsgebin van jouw eigen Laagland heeft je hoogstpersoonlijk vrijwillig naar voren geschoven.'
Zkm: 'Vrijwillig? Maar ik heb nooit toegestemd.'
Foppe: 'Ach. Onder het nieuwe wetsartikel van Laagland over tor-o-isme komt iedere verdachte onder voogdij van de Premier te staan, waarbij ook uitlevering aan mijn land Overzee kan worden aangevraagd door onze President. Welnu, President en Premier waren in de buurt en dus dat was zo geregeld. U weet hoe dat gaat: zo van die oude jongens onder elkaar. Maar ach, eet toch uw koekjes op om de nare smaak te verdrijven. Goede vaart.' Exit Foppe.
Zkm tegen het publiek: 'Alstublieft. Wilt U een koekje? Ik waarschuw U, ik weet niet of Zeegraaf Foppe de koekjes heeft vergiftigd om zo alsnog de tor-o-isten onder U te kunnen identificeren.'
Het tij kentert weer. De Zeeman deelt de versnaperingen uit aan het al dan niet welwillende publiek.
Zkm: 'Komaan, het tij is gunstig en het weer is goed. Tijd om te vertrekken.'
Zeeman trekt zijn uitrusting weer aan en vertrekt. Peddelt van het toneel af. Einde tweede bedrijf.


[gepubliceerd: 14 december 2006]
 
^