Meander * Eerder * Wereldpoëzie * Vinícius de Moraes
 

Méér dan een liedjesschrijver
Vinícius de Moraes, vertaald door August Willemsen
door Sander de Vaan

Na de Wereldpoëzie-aflevering over de door hem zo gewaardeerde dichter Manuel Bandeira, mailde August Willemsen ons over een andere Braziliaan die al heel lang op zijn verlanglijstje stond: de dichter-componist Vinícius de Moraes (1913-1980). 'Hij is onder andere bekend van de film Orfeu negro en van dat overbekende maar onzegbaar saaie liedje Garota de Ipanema. Ik stuur binnenkort werk van hem op, want hij heeft bijzonder mooie gedichten geschreven.'


Vinícius de Moraes
Kort daarop ontvingen we 'Dag der Schepping' en op 25 november volgde een aantal andere gedichten van de Braziliaanse songwriter, waaronder een sonnet over de geniale, door Willemsen eerder al prachtig geportretteerde voetballer Garrincha. Enthousiast als altijd, liet hij weten aan een inleiding te werken en die zo spoedig mogelijk na te sturen. Helaas zou het daar niet meer van komen – hij overleed vier dagen later in zijn woonplaats Amsterdam op 71-jarige leeftijd.

Hoe het ook zij, de gedichten die Willemsen selecteerde, maken duidelijk dat Vinícius ('die naam heb ik nog nóóit bij de eerste keer goed geschreven. Probeer maar, hij ligt rottig op het toetsenbord' – AW) veel méér was dan een liedjesschrijver. En zo is het deze gedreven vertaler op de valreep gelukt om ons taalgebied met werk van nóg een bijzondere, vrijwel onbekende dichter te verrijken.

Vinícius de Moraes
Vinícius de Moraes werd op 19 oktober 1913 geboren in Rio de Janeiro als Marcus Vinícius da Cruz de Mello Morales. Aanvankelijk genoot hij vooral bekendheid als dichter. Hij raakte bevriend met collega-schrijvers als Manuel Bandeira en wist de sonnetvorm populair te maken in de Braziliaanse literatuur. Zijn eerste teksten waren tamelijk mystiek van aard, maar in de jaren veertig werden zijn gedichten sensueler en eenvoudiger.
Tussen 1943 en 1968 - het jaar van de militaire staatsgreep in Brazilië - bekleedde Vinícius diverse diplomatieke functies, onder meer in Parijs en Rome. Dit belette hem niet om ook als schrijver van muziekteksten aan de slag te gaan. In 1954 ontmoette hij de componist Tom Jobim, wat het begin betekende van een bijzonder vruchtbare samenwerking. Het duo zou in 1962 wereldfaam oogsten dankzij het door hen geschreven en door Astrud Gilberto en Stan Getz vertolkte Garota de Ipanema (The girl from Ipanema). Vermoedelijk als gevolg van dit Bossa Nova-succes schoot de poëzie er daarna jammergenoeg een beetje in bij Vinícius.
Dat hij intussen wél volop van het leven genoot, bleek uit de wijze waarop het lied tot stand kwam: the girl was een ravissante Braziliaanse die vrijwel iedere dag langs het terras liep waar Jobim en Vinícius wat plachten te drinken. Pas twee jaar later zou zij erachter komen dat de heren zich door háár verschijning hadden laten inspireren. Toen zij kort daarop trouwde, trad Jobim met zijn vrouw als getuige bij haar huwelijk op.
De Moraes zelf trouwde in totaal maar liefst negen keer. Daarnaast had hij een hechte band met de whisky, waarover hij gezegd schijnt te hebben: 'Whisky is de beste vriend van de mens. Het is een hond in een fles.'
Vinícius overleed in 1980. Over de dood sprak hij ooit de volgende, memorabele woorden: 'Ik ben niet bang voor de dood. Ik heb heimwee naar het leven.'


naar de gedichten van Vinícius de Moraes


[gepubliceerd: 15 december 2007]
 
^    >